Resultaten Thermometer: Gemeenteraadsleden worstelen met de vraag waar zij over gaan

Gepubliceerd op 28 april 2016

Gemeenten zien noodzaak van samenwerking maar gemeenteraadsleden zijn de weg kwijt. Gemeenteraadsleden worstelen met de vraag waar zij over gaan. Dit is één van de belangrijke uitkomsten van het onderzoek wat Berenschot onder de naam van de ‘gemeentelijke thermometer’ heeft uitgevoerd.

Het onderzoek vond plaats middels een enquête onder gemeentesecretarissen en leidinggevenden binnen de gemeentelijke organisatie.

Uit de enquête en aanvullende gesprekken komt ook de zorg over de kwaliteit van het personeelsbestand naar voren. De uitdagingen waarvoor gemeenten zich gesteld zien vragen het inzetten van een ander type gemeentelijke medewerker. De gemeente wordt namelijk minder uitvoerder en meer regisseur. Dat vraagt andere kwaliteiten en competenties bij de medewerkers. In een tijd waarin veel taken op gemeenten afkomen en er ook sprake is van bezuinigingen ligt deze vraag zwaar op de maag van leidinggevenden. Een deel van de oplossing wordt gezocht in samenwerking met andere gemeenten, maar daarmee zijn gemeenten er niet.

In het onderzoek heeft Berenschot de gemeentelijk leidinggevenden bevraagd naar hun opvattingen rondom een vijftal thema’s, namelijk: visie & strategie, bestuurskracht, maatschappelijke samenwerking, bestuurscultuur en organisatieaspecten. Daarnaast zijn de onderwerpen omgevingswet en ‘big data’ aangestipt. Hieronder worden de uitkomsten rondom de genoemde thema’s in het kort beschreven.

Visie en strategie

Het merendeel van de gemeentesecretarissen (82%) geeft aan dat binnen hun gemeente de ambities en opgaven scherp in beeld zijn. Als we dit toespitsen op de toekomstvisie dan blijken gemeenten dit iets minder scherp, maar nog steeds goed voor ogen te hebben. 68% van de gemeenten geeft aan te beschikken over een actuele en scherpe toekomstvisie qua opgaven, gemeenschap en gebied.

De vraag mag echter gesteld worden in hoeverre de visie en strategie sturend zijn in het handelen van het bestuur. In het onderzoek komt namelijk naar voren dat slechts in een krappe meerderheid van de gemeenten de visie en strategie ‘dynamische’ dossiers zijn. Slechts in 55% van de gemeenten wordt de visie en strategie met enige regelmaat tegen het licht gehouden en bijgesteld naar veranderende omstandigheden.

De vertaalslag van de missie en visie naar een praktische uitvoering blijft bij de meeste gemeenten achterwege. Slechts 41% van de gemeentesecretarissen geeft aan dat de gemeente een duidelijk uitvoeringsplan heeft dat past bij de visie.

Het lijkt er dus op dat in de meeste gemeenten terdege is nagedacht over de visie en strategie van de gemeente, maar dat het in de praktijk vaak bij woorden blijft.

Bestuurskracht

De gemeentesecretarissen zijn positief over de uitvoering van de wettelijke taken binnen hun gemeente. Zo geeft 81% van hen aan dat de gemeente haar doelstellingen zonder al te grote problemen kan realiseren (51% is hier uitgesproken positief over, 30% antwoordt hier neutraal op). Ook over de snelheid van het realiseren van grote projecten zijn de gemeentesecretarissen positief; 83% geeft hier een positief of neutraal antwoord op (59% positief, 24% neutraal).

Over de grip van de gemeenteraden op het besluitvormingsproces is men duidelijk minder positief gestemd. Gemeenten hebben sinds 1812 te maken met herindelingen, annexaties, fusies, enzovoorts. Niets nieuws onder de zon zou gezegd kunnen worden maar toch grijpen de huidige veranderingen diep in op de politieke cultuur. Zo heeft de gemeenteraad in de ogen van de respondenten voor een groot deel 44% van de gemeenten onvoldoende zicht en grip op de samenwerkingsconstructies met andere gemeente. 29% beantwoord deze vraag neutraal en dat is ook een signaal.

De toenemende samenwerking met andere gemeenten zien veel gemeentesecretarissen als onvermijdelijk. Maar liefst 81% voorziet de komende jaren versterking van de samenwerking tussen gemeenten.

De helft van de ondervraagden geeft aan dat hun gemeenteraden worstelen met de vraag waar zij nog over gaan. Iets meer dan de helft (52%) van de gemeentesecretarissen geeft aan dat hun gemeenteraad deze vraag niet duidelijk en eenvoudig kan beantwoorden. Slechts 19% geeft aan dat de gemeenteraad deze vraag wél duidelijk en eenvoudig kan beantwoorden. De overige 29% geeft hierop een neutraal antwoord.

Maatschappelijke samenwerking

Uit het onderzoek blijkt dat gemeenten zich er goed van bewust zijn dat ze de uitdagingen waar ze zich voor gesteld zien staan, niet alleen aankunnen. 85% van de gemeenten betrekt haar maatschappelijke partners bij de beleidsvorming. De samenwerking met de burgers blijft hier nog iets bij achter.

Een krappe meerderheid van de gemeenten, 56%, geeft aan dat er sprake is van co-creatie tussen gemeente en van initiatieven vanuit de gemeenschap.

Bestuurscultuur

Binnen het onderwerp bestuurscultuur is de respondenten onder andere gevraagd naar de mate van vertrouwen tussen college en de raad en het ambtelijk apparaat. Het is opmerkelijk dat 21% aangeeft dat zij dit niet met volle overtuiging kunnen zeggen (12% neutraal, 9% mee oneens).

Op de vraag in hoeverre de politiek-bestuurlijke cultuur als een beperkende en belemmerende factor wordt gezien in het realiseren van de belangen van de gemeenschap en het gebied geeft 19% in de beantwoording aan dat daar in hun gemeente sprake van is.

Op het gebied van integriteit voorziet de grote meerderheid geen onverwacht risico’s (83% voorziet géén onverwachte risico’s, 12% antwoordt hier neutraal op). Maar ook hier geeft toch 5% te kennen dat men niet in control is met betrekking tot integriteitsrisico’s.

Organisatie

De leidinggevenden zijn tevreden over de ontwikkelmogelijkheden die ze kunnen bieden aan het personeel. Een groot deel van hen (72%) geeft aan tevreden te zijn over het beleid voor mobiliteit en scholing van het personeel.

Door de bank genomen is men wat minder positief over de toerusting van het gemeentelijk apparaat. Bijna de helft van de gemeentesecretarissen, 48%, geeft aan dat hij/zij beschikt over medewerkers die voldoende kwaliteit hebben (het juiste profiel, kennis en vaardigheden) om de door de politiek/het bestuur gestelde doelen (visie en strategie) te realiseren. 38 % neemt een neutrale positie in en 14 % laat zich in negatieve zin uit.

Van omgevingswet tot informatieveiligheid

Tot slot hebben wij de gemeentesecretarissen gevraagd naar ontwikkelingen in de nabije toekomst zoals de omgevingswet, data gedreven sturing en informatieveiligheid.

72% van de gemeenten geeft aan al volop bezig te zijn met de voorbereidingen op de komst van de omgevingswet.

De aandacht voor data gedreven-sturing staat duidelijk nog in de kinderschoenen. Het is een nieuwigheid voor gemeenten. Slechts 28% van de gemeenten geeft aan actief gebruik te maken van (gecombineerde) data uit tal van bronnen om scherper inzicht te krijgen in de problematiek en daarmee de interventiekracht te vergroten. Wat betreft de data die gemeenten hebben zijn ze zich wel bewust van de risico’s die dat met zich mee kan brengen. In 59% van de gemeenten is informatieveiligheid namelijk reeds een regulier onderdeel van de P&C-cyclus.

Bovenstaande uitkomsten zijn interessant, maar hoe kunt u als gemeentesecretaris/ directeur/ medewerker er uw voordeel mee doen? Lees de komende weken de blogs van onze experts.

Naar aanleiding van de resultaten van deze enquête laten zij de komende weken namelijk hun licht schijnen op diverse onderwerpen binnen de vijf thema’s. De blogs verschijnen op onze website.

In de bijgevoegde infographic ziet u in één oogopslag de uitkomsten van de enquête.

infographic-lichtblauw2-5 (2)