Blog 4: Gemeenten gaan intensiever samenwerken: vorm en inhoud

Gepubliceerd op 11 mei 2016

De meest gehoorde reden voor regionale samenwerking is dat het goedkopere en meer effectieve taakuitvoering mogelijk maakt. Dit argument wordt vaak gebruik als het gaat over bedrijfsvoeringstaken. Van de deelnemende gemeenten aan de gemeentelijke thermometer geeft maar liefst 75% aan verder te willen investeren in samenwerking met andere gemeente op het gebied van bedrijfsvoering. Een andere belangrijk motief voor samenwerking is dat gemeenten voor bepaalde specialistische taken te weinig kennis in huis hebben. Dit vormt nog steeds een belangrijk argument voor gemeentelijke samenwerking binnen het sociaal domein.

Meesterschap in het vormgeven van samenwerkingsprocessen is de komende jaren dus belangrijk voor gemeenten. Kwantitatief, omdat het aantal samenwerkingsprocessen toeneemt. Van de deelnemers aan de thermometer geeft 80% aan meer samenwerking in de regio te voorzien. En kwalitatief, omdat er op steeds belangrijkere taken wordt samengewerkt en de vraag of je dat goed of niet goed doet, bepalend is voor de kwaliteit die de burgers ervaren.

Samenwerken kan door middel van diverse organisatievormen, maar is nadrukkelijk niet alleen een juridisch verhaal

Berenschot adviseert gemeenten over samenwerkingsprocessen. Laat u daarbij niet wijsmaken dat samenwerking vooral een vormkwestie is. De gezamenlijke ontwikkeling van de inhoud is bepalend voor succes, en ook bepalend voor de juridische vormen die mogelijk zijn. De meerwaarde van samenwerking voor de taak moet expliciet zijn en vaak helpt daarbij een businesscase.

De vorm volgt de inhoud en is bepalend voor verhoudingen en mogelijkheden tot sturing. De lichtste vorm van regionale samenwerking is daarbij die van de afstemming. Hierbij blijft elke gemeente zelf verantwoordelijk voor de taakuitvoering. De tussenvorm is een netwerkconstructie, waarbij één gemeente of meerdere gemeenten bepaalde taken voor een ander of elkaar uitvoeren. De zwaarste vorm van samenwerking is die waarbij een zelfstandige organisatie wordt opgericht. Dit kan zowel privaatrechtelijk (bijv. stichting, coöperatie, NV) als publiekrechtelijk (bijv. openbaar lichaam, bedrijfsvoeringsorganisatie). De bekendste en meest vergaande vorm hiervan is het gemeenschappelijk openbaar lichaam. Hieraan kunnen niet alleen uitvoerende taken worden overgedragen maar bijvoorbeeld ook verordenende bevoegdheden.

Gevoel van ‘afstand’

Het gevolg van deze regionale samenwerking is dat gemeentelijke taken ogenschijnlijk op afstand komen te staan van de directe invloed van het college en gemeenteraad. Gemeenteraden kunnen daardoor het gevoel hebben geen grip te hebben op wat er binnen een samenwerkingsverband gebeurt. Dit is ook niet verwonderlijk. Door taken samen met andere overheden uit te voeren neemt de invloed af, je hebt het immers niet meer alleen voor het zeggen. Daarnaast is de materie vaak complex, zowel wat betreft de inhoudelijk taken die door het samenwerkingsverband worden verricht als wat betreft de wijze waarop de organisatie zelf vorm is gegeven.

Belangrijker is echter hoe de daadwerkelijke samenwerking precies wordt ingevuld. Het is dus heel belangrijk hier op voorhand goed over na te denken en te zorgen voor een goed werkende governance. Zeker nu van de deelnemende gemeenten aan de thermometer 42% aangeeft dat de raden geen grip hebben op regionale samenwerking. Het is de praktijk, maar niet noodzakelijk het gevolg van samenwerking.

Bent u benieuwd naar onze visie op samenwerking en bedrijfsvoering? Hou onze website in de gaten en lees volgende week het blog hierover!

Berenschot adviseert over het hele spectrum van samenwerking. Wij maken businesscases voor het samenvoegen van (afdelingen van) overheden en het opzetten van publiek-private samenwerking. We helpen gemeenten en gemeenteraden bij het inrichten van adequate governance, die zorgt voor de grip die goede samenwerking vereist.

Voor meer in formatie kunt u terecht bij onze adviseurs Laurens Vellekoop en Jeroen Boot. Laurens Vellekoop is bestuurlijk juridisch adviseur en expert op het gebied van gemeenschappelijke regelingen en Jeroen Boot is bestuurlijk en juridisch adviseur over procesvoering op samenwerkingen.

Wilt u weten wat Berenschot op het terrein van regionale samenwerking doet en voor u kan betekenen, kijk dan op  http://www.berenschot.nl/expertise-diensten/bestuurlijk/

Wilt u meer over onze visie lezen? Kijk dan eens naar het boek Grip op regionale samenwerking, dat een van onze adviseurs samen met een adviseur van Proof geschreven heeft op http://nieuws.berenschot.nl/publicatie-grip-op-regionale-samenwerking

Voor de uitslag van de gemeentelijke thermometer kunt u terecht op http://nieuws.berenschot.nl/resultaten-gemeentelijke-thermometer/

infographic-lichtblauw2-5 (1)