Stikstofoverschot en energietransitie - Alleen ga je sneller, samen kom je verder

“Never let a good crisis go to waste” Een crisis omdraaien tot een kans is van alle tijden en plaatsen: Winston Churchill gebruikte de tweede wereldoorlog om de VN op te richten en Eric Wiebes gebruikt de aardbevingsproblematiek om de warmtetransitie te starten.

“Never let a good crisis go to waste”

Een crisis omdraaien tot een kans is van alle tijden en plaatsen: Winston Churchill gebruikte de tweede wereldoorlog om de VN op te richten en Eric Wiebes gebruikt de aardbevingsproblematiek om de warmtetransitie te starten. Een crisis richt als geen ander de aandacht op de zere plek, doorbreekt taboes en is hierdoor in staat beweging te organiseren.

Dit geldt onverminderd voor de urgentste crisis van dit moment: het stikstofoverschot. Deze crisis maakt nu al taboes rondom inkrimping van de veestapel en de maximumsnelheid bespreekbaar. Ook de stagnatie van de bouw in Nederland zet in één klap de politiek in beweging. Maar die enorme urgentie lijkt ertoe te leiden dat kansen worden gemist voor die andere grote opgave van dit moment: de energietransitie.

Hoe zit het ook alweer? We moeten onze emissies van zowel stikstofverbindingen (stikstofoverschot in natuurgebieden) als van broeikasgassen (energietransitie) reduceren. Beide komen vrij bij hetzelfde proces: de verbranding van fossiele brandstoffen. Door dit op korte termijn te verminderen, kan een win-win voor allebei worden gecreëerd. In deze blog geven we drie voorbeelden hoe energietransitie en stikstofreductie samen versneld kunnen worden.

Voorbeeld 1: elektrificatie van bouwverkeer

De paradox is dat het stikstofoverschot ook duurzame projecten belemmert, zoals de bouw van windmolens en sterk geïsoleerde nieuwbouwwoningen. Reden hiervoor is dat bouwverkeer wél stikstof uitstoot, en toekomstige stikstofbaten hier niet voor mogen compenseren. Een groot probleem omdat de opgave vanuit de energietransitie in deze sectoren enorm is.

Voor deze projecten kan de overgang naar elektrisch bouwverkeer een uitkomst bieden. Dit elektrische bouwverkeer is beperkt ontwikkeld en beschikbaar, maar zou specifiek toegepast kunnen worden om zowel stikstof- als CO2-reducerende projecten te realiseren. Het mes snijdt hierdoor aan twee kanten.

Voorbeeld 2: waterstof

Waterstof wordt gezien als de grote kans in de energietransitie: in het klimaatakkoord wordt waterstof 182 keer genoemd en Eric Wiebes heeft gezegd dat Nederland de ambitie en kans heeft om gidsland te worden op het gebied van waterstof.”. Echter, hoe verhouden deze vergaande ambities zich met het stikstofoverschot?

Waterstof kan zowel een vloek als zegen zijn voor het stikstofoverschot. In vergelijking met aardgas verbrandt waterstof op hogere temperatuur. Bij verbranding komt er daardoor juist meer stikstof vrij. Daarentegen, bij gebruik in een brandstofcel of als grondstof er juist helemaal geen stikstof wordt uitgestoten. Het gebruik van waterstof bepaalt de stikstofuitstoot.

Een van de maatregelen beschreven in het klimaatakkoord is het opzetten van een programma “waterstof” door overheid en bedrijfsleven. Bij het uitwerken van dit programma zou de koppeling met stikstof expliciet moeten worden meegenomen.

Voorbeeld 3: hybride verwarming

Bij verbranding van aardgas in CV-ketels komen zowel stikstofverbindingen als CO­2­ vrij. Daarom richt het klimaatakkoord zich al op het aardgasvrij maken van 1,5 miljoen woningen. Echter, de keuze hoe deze wijken aardgasvrij te maken vraagt om een doorwrocht proces, waarin regionale energiestrategieën per wijk een transitievisie opleveren. Een midden-lange termijn proces, wat niet direct soelaas biedt voor het stikstofoverschot.

Met hybride verwarming kan wel snel zowel de CO2 als stikstofreductie worden gerealiseerd op korte termijn. Hybride verwarming is het plaatsen van een warmtepomp naast een CV-ketel. In bestaande bouw kan, afhankelijk van de isolatie, direct 40-80% van het aardgasverbruik worden verminderd. Deze oplossing behoeft geen grote verbouwingen voor isolatie en vloerverwarming alleen het plaatsen van een kleine warmtepomp. Een gericht actieprogramma op het toepassen van deze strategie nabij Natura2000-gebieden kan op korte termijn bijdragen aan zowel energietransitie als het stikstofoverschot.

Uitwerking klimaatakkoord en commissie Remkes: samenwerking gevraagd

Een urgente crisis is een goed middel om beweging te creëren. In  alle urgentie moet de samenhang tussen verschillende sectoren en dossiers niet vergeten worden. Door de raakvlakken te zoeken kan juist versneld worden.

Dus, speel paniekvoetbal, gooi heilige huisjes tegen de vlakte, verlaag de maximumsnelheid of krimp de veestapel in. Maar denk daarnaast ook na over wat een wenselijk eindbeeld is en hoe de uitwerking van het klimaatakkoord en de stikstofdiscussie elkaar kunnen helpen.

Verder praten?

Berenschot is expert op het gebied van inhoud en proces. Zo hebben wij veel ervaring met cross-sectorale verkenningen. Wij voerden integrale scenarioverkenningen uit die achtereenvolgens het gebruik van duurzame moleculen, elektronen en warmte centraal stelde. Op basis van opmerkelijke inzichten hieruit, werken wij toe naar routekaarten en concrete actieplannen om te versnellen. Daarnaast helpen wij veelvuldig bij het opzetten van (regionale) samenwerking tussen overheden én van overheden met maatschappelijke partners rondom actuele opgaven zoals de energietransitie, klimaatadaptatie en circulaire economie.

Bent u nieuwsgierig aan de hand van dit artikel? Neem dan contact op met Aart Kooiman of Joris Knigge!