Verknoop klimaatadaptatie en de Omgevingswet!

Verknoop klimaatadaptatie en de Omgevingswet ! De implementatie van de Omgevingswet biedt een uitgelezen kans om stappen te zetten met klimaatadaptatie binnen uw gemeente. Met de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen en nieuwe collegeakkoorden is dit bovendien hét moment om bestuurlijk commitment uit te spreken voor klimaatadaptief beleid.

Verknoop klimaatadaptatie en de Omgevingswet!

De implementatie van de Omgevingswet biedt een uitgelezen kans om stappen te zetten met klimaatadaptatie binnen uw gemeente. Met de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen en nieuwe collegeakkoorden is dit bovendien hét moment om bestuurlijk commitment uit te spreken voor klimaatadaptief beleid.

Gemeenten nemen nog onvoldoende initiatief

Waar mitigatie van klimaatverandering in de vorm van de energietransitie serieus aandacht krijgt, staat klimaatadaptatie minder in de schijnwerpers. Veel gemeenten voelen nog onvoldoende urgentie om hiermee aan de slag te gaan, ondanks het feit dat ze een cruciale partij zijn. De effecten van klimaatverandering manifesteren zich immers in belangrijke mate in de gebouwde omgeving. Als we niets doen, zo stelt het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA), kan de schade door wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen in de stad oplopen tot zo’n € 70 miljard in de periode tot 2050. Gemeenten hebben de wettelijke taken en bevoegdheden voor het inrichten en op orde houden van de openbare ruimte en moeten het thema agenderen.

Het DPRA roept gemeenten op om volgens de trits ‘weten-willen-werken’ uiterlijk in 2019 in beeld te hebben waar de kwetsbaarheid voor weersextremen ligt. Allereerst door het uitvoeren van een stresstest (weten) en vervolgens door een dialoog te starten met onder meer waterschappen, provincies, GGD, maatschappelijke organisaties en bedrijven om ambities te formuleren (willen). Daarna dienen partijen daadwerkelijk aan de slag te gaan om de leefomgeving klimaatbestendig en waterrobuust te maken (werken). Vanaf 2020 dient klimaatadaptatie volgens het DPRA onlosmakelijk onderdeel te zijn van beleid en uitvoering.

Parallelle implementatieprocessen

De acties in het DPRA lopen qua tijd in grote mate parallel aan het implementatieproces van de Omgevingswet (2021): het nieuwe wettelijk kader voor bodem, geluid, lucht, milieu, waterbeheer, ruimtelijke ordening, monumentenzorg en natuur. In het kader hiervan zijn gemeenten verplicht een omgevingsvisie (en een omgevingsplan) vast te stellen, waarin zij de gewenste kwaliteit van de fysieke leefomgeving beschrijven. Het ligt voor de hand hierin ook het thema klimaatadaptatie te laten terugkomen. Een grote kans voor het klimaatbestendig maken van de ruimtelijke omgeving!

Acties op korte termijn

Wij zien een drietal acties om op korte termijn stappen te zetten met klimaatadaptatie:

  1. Gebruik het collegeakkoord voor bestuurlijk commitment. Op 21 maart worden de gemeenteraadsverkiezingen gehouden. De nieuwe collegeakkoorden die daaruit voortkomen, zijn een uitgelezen kans om bestuurlijk commitment voor klimaatadaptatie uit te spreken. Gemeenten kunnen zo laten zien dat ze de beweging maken van ‘weten’ naar ‘willen’.
  2. Neem klimaatadaptatie mee in het proces van het opstellen van de omgevingsvisie. In de omgevingsvisie kunnen uitgangspunten en principes rondom klimaatadaptatie worden opgenomen. Bijvoorbeeld bij stedelijke herstructurering of het principe dat stakeholders worden betrokken bij het ontwikkelen van adaptatiemaatregelen. Verankering van klimaatadaptatie in de omgevingsvisie (en in een later stadium de omgevingsplannen) zorgt ervoor dat uw beleid en uitvoeringsprogramma rondom klimaatadaptatie geborgd en toekomstbestendig zijn.
  3. Experimenteer en leer! Het idee is dat met de invoering van de Omgevingswet integraal en gebiedsgericht gewerkt wordt in nauwe samenwerking met andere overheden. Dit is ook nodig voor het succesvol implementeren van adaptatiemaatregelen. Hierbij moeten immers verschillende partijen aangehaakt worden om maatregelen te treffen die per gebied een ander karakter hebben. In aanloop naar de invoering van de Omgevingswet kan er voor het onderwerp klimaatadaptatie uitstekend geëxperimenteerd worden met en geleerd worden van deze manier van werken. Start bijvoorbeeld een dialoog met uw partners in een specifiek gebied over op te stellen uitgangspunten en principes in de omgevingsvisie. Of verken samen een proces om te bepalen op welk schaalniveau (wijk, lokaal, regionaal, etc.) adaptatiemaatregelen opgepakt kunnen worden en door wie.

Kortom, gemeenten doen er goed aan de invoering van de Omgevingswet te benutten om werk te maken van hun wettelijke taken en bevoegdheden en het thema klimaatadaptatie te agenderen.