Laat de agile teams uw organisatie niet overwoekeren

U heeft het vanuit de directiekamer ongetwijfeld gemerkt: er wordt lekker agile gewerkt binnen uw organisatie. Breed samengestelde teams die snel zichtbare resultaten opleveren. En dat gebeurt niet langer alleen op de IT afdeling, maar ook bij uw juristen, inkopers en winkelpersoneel. Laat maar lekker van onderop groeien, denkt u misschien.

U heeft het vanuit de directiekamer ongetwijfeld gemerkt: er wordt lekker agile gewerkt binnen uw organisatie. Breed samengestelde teams die snel zichtbare resultaten opleveren. En dat gebeurt niet langer alleen op de IT afdeling, maar ook bij uw juristen, inkopers en winkelpersoneel. Laat maar lekker van onderop groeien, denkt u misschien. Sluit mooi aan bij de tijdsgeest en de onvoorspelbare omgeving waarin we opereren. Maar dat is verkeerd gedacht: zonder een goed raamwerk zou dit plantje uw organisatie wel eens volledig kunnen overwoekeren.

Laat ik vooropstellen, er zijn veel voordelen verbonden aan agile werken: autonome teams die in nauwe samenwerking met de klant producten ontwikkelen. Het kan bijdragen aan de wendbaarheid van uw organisatie en aan het werkplezier van uw medewerkers. Het probleem is alleen dat bij dit soort initiatieven de aandacht veel te lang exclusief op de teams gericht is: trainingen, coaching, staand vergaderen, kekke huisvesting, noem maar op. Maar een organisatie is natuurlijk meer dan een verzameling teams met een gebouw eromheen.

Er komt een moment dat de doelen en inspanningen van de agile teams optellen tot iets wat de directie aangaat. Als de teams steeds meer de plek zijn waar het werk écht gebeurt in uw organisatie, is het uw verantwoordelijkheid om een raamwerk te ontwerpen. Een raamwerk dat ervoor zorgt dat de teams niet alle kanten op woekeren, maar gezamenlijk producten en diensten blijven voortbrengen waarop uw klanten zitten te wachten.

De ervaring leert dat een dergelijk raamwerk er niet vanzelf komt. Sterker nog, ik zie het steeds vaker gebeuren dat het topmanagement volledig overvallen wordt door de impact die agile werken heeft op de besluitvorming in de directiekamer. En dan is het soms al te laat en moeten initiatieven worden afgeremd of zelfs stilgelegd, hetgeen natuurlijk funest is voor de energie bij medewerkers. Terwijl eigenlijk met het vooraf nadenken over een aantal eenvoudige vragen veel ellende kan worden voorkomen.

Want als we het erover eens zijn dat een organisatie meer is dan een verzameling teams met een gebouw eromheen, dan is de logische vervolgvraag: wat is dan dat ‘meer’? De organisatiekundige literatuur leert ons dat dit minimaal gaat over het gezamenlijk najagen van doelen. Aangezien agile teams zich per definitie richten op een klein onderdeel van de organisatiedoelen – die focus is juist wat de teams zo effectief maakt – ligt het borgen van die overkoepelende doelen ergens buiten of boven deze teams. En dan is het naïef om te denken dat de teams er onderling wel uitkomen. Zeker in de strijd om schaarse middelen zal het ieder voor zich zijn. Alle autonomie en zelforganisatie in de teams ten spijt, is daar toch echt de directie aan zet met het top-down ontwerpen van het juiste raamwerk.

Dan nog een laatste waarschuwing vanuit de wetenschap. De Amerikaanse socioloog James G. March – ons eind vorig jaar helaas ontvallen - sprak begin jaren negentig over de noodzakelijke balans die elke organisatie zal moeten bewerkstelligen tussen twee uitersten: exploratie en exploitatie. Exploratie gaat over zoeken en experimenteren, terwijl exploitatie gaat over efficiency en voorspelbaarheid. Als we dit gedachtegoed vertalen naar de huidige tijd is het duidelijk dat agile teams zich uitstekend lenen voor het eerste, maar veel minder goed voor het laatste. Maar ook exploiteren zal in elke organisatie nodig zijn, al is het maar omdat met exploreren alleen geen geld kan worden verdiend. Ook die nuchtere blik op de reikwijdte van agile werken wordt verwacht vanuit de directiekamer.

Ik denk niet dat het werken met agile teams een hype is. Het sluit wel degelijk aan bij de tijdsgeest en bij de onvoorspelbaarheid van de omgeving waarin veel organisaties acteren. Maar het is belangrijk niet uit het oog te verliezen dat een aantal belangrijke inzichten uit de organisatiekunde nog steeds van toepassing zijn. Ook in deze tijden van digitale disruptie. Nu het zaadje van deze nieuwe manier van werken de afgelopen jaren in de teams binnen uw organisatie geplant is, bent u nu als directie aan zet om de groei in goede banen te leiden.

Dit artikel is op 18 februari 2019 verschenen op ManagementSite.