Koester het speelse in je medewerkers!

‘Over tien jaar is half Nederland niet meer geschikt voor zijn werk’, onder die prikkelende titel verscheen onlangs een artikel in NRC Handelsblad van Christiaan Pelgrim over de ingrijpende veranderingen op de arbeidsmarkt als gevolg van de technologische ontwikkeling. Dit naar aanleiding van een rapport van DenkWerk.

‘Over tien jaar is half Nederland niet meer geschikt voor zijn werk’, onder die prikkelende titel verscheen onlangs een artikel in NRC Handelsblad van Christiaan Pelgrim over de ingrijpende veranderingen op de arbeidsmarkt als gevolg van de technologische ontwikkeling. Dit naar aanleiding van een rapport van DenkWerk. Een onafhankelijke denktank van ondernemers, hoogleraren, topambtenaren en bestuurders, die beargumenteert dat de groeiende personeelstekorten in zorg, onderwijs, ICT en techniek kunnnen worden weggenomen door in te zetten op automatisering van ‘oude’ banen die een robot of computer gaat uitvoeren. En aldus mensen vrij te spelen voor beroepen waar hun arbeidscapaciteit hard nodig is, nu voor het eerst een toenemende krimp te verwachten is in beschikbare arbeid.

Dit betoog van de Denktank sluit naadloos aan bij de stortvloed aan recente artikelen waarin een doembeeld wordt geschetst van de toekomst van arbeid. En als mensen de race al kunnen bijhouden, dan is dat uitsluitend als ze zich bekeren tot een straf regime van omscholing en opoffering. Maar is hameren op de rampspoed die de welwillende werknemer wacht de manier om in beweging te komen? Wij denken van niet.

Ruim negentig jaar geleden publiceerde historicus Johan Huizinga zijn boek Homo Ludens over de spelende natuur van de mens. Hierin beschrijft hij het belang van ‘het spel’ voor de menselijke beschaving en onderstreept hij het belang van ‘het ludieke’ in de ontwikkeling van cultuur en samenleving. Eigenlijk zegt Huizinga dat we niet alleen als kind leren door te spelen, maar dat dit proces (dit “spel”) in je latere leven gewoon door gaat en een bron blijft van kennisvergaring en persoonlijke ontwikkeling. Een interessante redenering die, toegespitst op de noodzaak voor de hedendaagse werknemer om zich aan te passen aan een nieuwe realiteit, kan leiden tot een verfrissende benadering van het vraagstuk. Want als werknemers meer spelenderwijs aan de slag gaan met de uitdagingen rond hun eigen inzetbaarheid, kan de nadruk meer komen te liggen op het vanuit intrinsieke motivatie werken aan ontwikkeling en groei rondom nieuwe omstandigheden/eisen en minder op de ontmoedigende dreiging van het onvermijdbare banenverlies.

Maar hoe de spelende mens in ons zelf weer te activeren? Hoe kunnen HR professionals helpen? Er zal meer ruimte moeten komen voor creativiteit, eigen inbreng én persoonlijk eigenaarschap van de medewerker. De bal(!) moet meer bij de medewerker zelf komen te liggen, waarbij de werkgever dit ondersteunt door ‘onvoorwaardelijke’ ruimte te bieden. De werkgever zal moeten accepteren dat opleiding en training van de medewerker niet per definitie gericht is op toekomstige inzetbaarheid binnen de eigen organisatie, maar ook door hem de mogelijkheid te bieden elders nieuwe ervaringen op te doen.

Daarnaast gerichter leidinggeven; sturen op resultaat én ontwikkeling van de  medewerker om aan te sluiten op de veranderende arbeidsmarkt (bijvoorbeeld door de administrateur zich te laten ontwikkelen tot verpleegkundige in de zorg). Met als essentie: meer vrije handelingsruimte. Ruimte om spelenderwijs te ontdekken waar arbeidsmarktkansen aansluiten bij persoonlijke behoefte, voorkeuren en ontwikkelpotentieel.

De in het begin van deze blog genoemde denktank DenkWerk draagt vier ‘ideeën’ aan om arbeidskrachten vrij te spelen uit werk dat te automatiseren is en ze klaar te stomen voor een baan in een sector waar ze hard nodig zijn. De 4 ideeën:

  1. geef robots de ruimte
  2. schaf het vaste contract af
  3. overheid: betaal mee aan carrièreswitch, DUO voor nieuwe studie ten behoeve van seniore medewerkers
  4. werkgevers: verdubbel het budget voor scholing én besteed het beter.

Vier adviezen, die goed aansluiten bij een speelsere kijk op ontwikkeling en inzetbaarheid van de werknemer. Vrij baan voor automatisering onderstreept de urgentie en omarmingen van innovatie. Het afschaffen van het vaste contract zal in eerste instantie de (baan)onzekerheid doen toenemen, maar door gelijktijdig in te zetten op het ontwikkelen van andere competenties wordt de positie van de werknemer juist versterkt. En zeker als de overheid dit stimuleert met subsidiëring van (om)scholing en werkgevers meer budget gerichter inzetten op het versterken van (digitale) vaardigheden, wordt een kader geboden waar de werknemer zijn verantwoordelijkheid kan nemen en spelenderwijs kan gaan ontdekken hoe hij zijn ontwikkelpotentieel wil en kan gaan realiseren.

De Future of Work? Een actueel voorbeeld is de agile-scrum werkwijze: een spel met uitdagende spelregels, maar met veel ruimte, creativiteit en keuze voor de spelers in alle speelse maten, rollen en soorten die toekomstige waarde oplevert .

Ons advies aan alle werkgevers: ruim baan voor de Homo Ludens!

Joris de Bie & Patrick Houtkamp

Organisatie adviesbureau BERENSCHOT