Heeft uw gemeente straks een boedelbrief?

De bordesfoto is nog niet gemaakt of de sfeer van hooggespannen verwachtingen maakt plaats voor de harde realiteit. Als de nieuwe minister nog onwennig uit de dienstauto stapt, staan de ambtenaren van het departement al te popelen voor een pittig gesprek.

De bordesfoto is nog niet gemaakt of de sfeer van hooggespannen verwachtingen maakt plaats voor de harde realiteit. Als de nieuwe minister nog onwennig uit de dienstauto stapt, staan de ambtenaren van het departement al te popelen voor een pittig gesprek. Een gesprek over de kostenplaatjes van nieuw beleid, en ook: de bestaande problemen waar de vertrokken kabinetsleden niet verder mee zijn gekomen.

Terwijl de politici hun verkiezingscampagnes voerden, waren de Haagse ambtenaren op hun eigen manier bezig met de komende periode. In mijn tijd op Bureau SG van het ministerie van Financiën zat ik er midden in.

De voorbereidingen bestonden uit minstens vier dingen.
Ten eerste proberen de ‘vakdepartementen’ hun eigen onderwerpen zo goed mogelijk voor het voetlicht te krijgen. Via rapporten, verkenningen en studies zijn de toekomstige beslissers in de periode vóór de verkiezingen alvast voorzien van de nodige (nieuwe) inzichten. Het rapport ‘Maak verschil’ van de studiegroep Openbaar Bestuur was er één van. Op basis van dit rapport, nadrukkelijk bedoeld ten behoeve van de volgende periode, werd zelfs al geëxperimenteerd in ‘proeftuinen’ verspreid in het land.
Een tweede voorbereidingslijn is wat minder proactief, maar wel belangrijk. Hier gaat het om het doordenken en doorrekenen van de plannen die mogelijk deel uitmaken van het komende regeerakkoord. Wat komt kijken bij deze voornemens? Kan het, en zo ja tegen welke kosten? En hoe kun je het dan ’t beste inrichten? Bij aanvang van de kabinetsformatie lagen stapels notities klaar om tevoorschijn te worden gehaald als daar behoefte aan was. Een deel is daadwerkelijk in het regeerakkoord opgenomen.
Bij de derde vorm gaat het om een categorie die het minst populair, en tegelijkertijd het meest urgent is. De 'boedelbrief' is de rapportage over de huidige stand van zaken van het departement, het beleidsterrein en vooral: de financiën. De verrassingen die hier in kunnen zitten, zijn zelden positief. Met een beetje geluk is het rustig, maar helaas worden de aantredende politici met deze boedelbrief regelmatig belast met tegenvallers die eerst moeten worden opgevangen voordat nieuw (leuk) beleid kan worden ingezet.
Tot slot is het mooiste product van de ambtelijke voorbereiding het inwerkdossier: een prachtig overzicht van onder meer het beleidsterrein, de activiteiten die worden ontplooid, de plannen die nog meer mogelijk zijn, en het departement dat voor de bewindspersoon klaar staat.

De gemeenten staan aan de vooravond van een zelfde operatie: gemeenteraden en wethouders gaan, nieuwe komen, beleid wordt aangepast naar nieuwe ideeën, overtuigingen en onderhandelingsresultaten. De vraag is of de gemeenteambtenaren kunnen leren van hun Haagse collega’s. Hebben zij proactief nagedacht over de nieuwe plannen die zij mogelijk gaan uitvoeren? Ligt er straks een stapel doordachte uitwerkingen klaar ten behoeve van de collegevorming? Krijgt de nieuwe wethouder van Financiën straks een boedelbrief? En bevat deze een goede financiële 'selfie' van de gemeente?

De Rijksambtenaren hebben hun klus erop zitten; de opgave voor goede gemeentelijke professionals begint al snel…

Hulp nodig? Kijk onder: Aan de slag na de gemeenteraadsverkiezingen