Het Openbaar Bestuur in verkiezingsprogramma's: D66

Met 171 pagina’s is het programma van D66 ‘Samen sterker; kansen voor iedereen’ verreweg het omvangrijkste document dat aan de kiezers is gepresenteerd. Er zijn weinig onderwerpen die niet te vinden zijn in het stuk. Ook het Openbaar Bestuur is ruim vertegenwoordigd in de plannen van de sociaal-liberalen.

Met 171 pagina’s is het programma van D66 ‘Samen sterker; kansen voor iedereen’ verreweg het omvangrijkste document dat aan de kiezers is gepresenteerd. Er zijn weinig onderwerpen die niet te vinden zijn in het stuk. Ook het Openbaar Bestuur is ruim vertegenwoordigd in de plannen van de sociaal-liberalen. Een allesomvattend overzicht wordt wel erg lang. Daarom hier een overzicht van de belangrijkste voorstellen:

Europa

Dat D66 een uitgesproken pro-Europese partij is, blijkt al meteen uit de inleiding. Europa geeft ons slagkracht, en waar dat nodig is geven we onze eigen schijn-soevereiniteit op. Wel moet de Europese Unie beter: democratischer, transparanter en slagvaardiger. In dat kader pleit de partij voor minder veto’s, een steviger mandaat voor Europees Parlement en de Europese Commissie, Europese kieslijsten bij Europese verkiezingen, een meer democratische Europese senaat ter vervanging van de raad en uiteindelijk een gekozen voorzitter. “Voor deze verbeteringen is een verdragswijziging nodig”, stellen de opstellers vast.

‘Diversen’

In het uitgebreide programma van D66 staan veel plannen die iets betekenen voor de inrichting van het Openbaar Bestuur. Het gaat onder meer om de volgende ideeën:

  • Er wordt een publieke investeringsbank opgericht om met publiek geld private investeringen aan te jagen, gericht op maatschappelijk relevante doelen zoals duurzame energietransitie en digitale infrastructuur;
  • Politie en justitie worden weer van elkaar gescheiden; de politie gaat net als de NCTV terug naar BZK;
  • Er komt een aparte minister voor Klimaat en Energie, met een eigen departement. De eerste taak van deze minister is het tot stand brengen van een Klimaatwet. Daarnaast komt een Klimaat Commissie, naar voorbeeld van het Verenigd Koninkrijk; De ondernemer krijgt de vrijheid om te kiezen bij tegengestelde regels. Er komt ook een ‘ombudsman’ voor ondernemers met een stevig mandaat;
  • Bij nieuwe bereikbaarheidsprojecten wordt een gebiedscoördinator aangesteld die zorgt dat burgerinitiatieven bijtijds en serieus kunnen worden meegenomen;
  • De oprichting van een onafhankelijke wapenexportautoriteit;
  • Direct gekozen bestuurders: burgemeester, dijkgraaf, Commissaris van de Koning, minister-president en voorzitter van de Europese Commissie;
  • De komst van een informatiecommissaris in het kader van de Wet Open Overheid om op de implementatie van deze wet toe te zien en verdere juridisering bij verzoeken om informatie te voorkomen;
  • Een Koninkrijkscommissie om het Statuut te moderniseren;
  • Eén ministerie wordt verantwoordelijk voor Caribisch Nederland met de mogelijkheid om knopen door te hakken.

Cyberbeleid

D66 geeft in het programma veel aandacht aan ICT en de uitwerking daarvan op de maatschappij en de overheid. Technologie en internet krijgen een centrale rol in het kabinetsbeleid. De ICT-kennis bij de rijksoverheid moet snel worden verbeterd en er moet standaard gekozen worden voor open source software. Software die de overheid zelf ontwikkelt, wordt in de regel vrijgegeven als open source. Overheidsdata worden ontsloten als open data. Big Data wordt benut, met oog voor privacy. Verder wil D66 dat de regering een Digitale Driehoek voor technologie- en internetbeleid vormt, bestaande uit de ministeries van Binnenlandse Zaken, Justitie en Economie en Technologie (kennelijk een nieuwe naam voor het huidige Economische Zaken), waarbij ook de digitale markt en digitale handel op de agenda staan.

Gemeenten, provincies en regio’s

De ‘eerste overheid’ komt uitgebreid aan bod in de sociaal-liberale plannen. Zo krijgen gemeenten een groter eigen belastinggebied, en komen er langjarige financiële afspraken.   D66 ziet de gemeenschappelijke regelingen die gemeenten treffen om taken gezamenlijk uit te voeren, op te grote afstand staan van de gemeenteraden en daarmee de democratische controle. Regionale samenwerking levert vaak te weinig bestuurskracht en te veel bestuurlijke drukte op. D66 wil daarom dat de betrokken gemeenten moeten fuseren tot een omvang die beter aansluit bij hun maatschappelijke opgaven en taken. Gemeenten moeten de ruimte krijgen zelf fusiepartners te kiezen, met inspraak voor bewoners. In sommige gebieden kan D66 zich voorstellen dat daarbij voor de schaal van de huidige provincie wordt gekozen. Maar, zo stelt D66  vast, ten slotte zijn niet alle opgaven in één schaal te vangen. Ook grotere gemeenten zullen er niet aan ontkomen om voor sommige taken in interregionaal verband samen te werken. D66 besteedt in dit verband ook aandacht voor de stedelijke regio’s. Deze stedelijke regio’s moeten de mogelijkheid krijgen taken van de provincie over te nemen, en ‘provincievrij’ te worden. Via deze weg ontstaat zo in de komende jaren perspectief op een binnenlands bestuur met slechts twee bestuurslagen, de landelijke en de gemeentelijke. Sowieso kiest D66 voor een sterke positie van, en ruimte voor steden. De partij wil dat het nieuwe kabinet binnen een jaar samenwerkingsafspraken maakt met steden over heel veel beleidsonderwerpen, inclusief experimenteerruimte om oplossingen te ontwikkelen.

Democratische vernieuwing staat hoog in het vaandel bij D66. Het uitdaagrecht (right to challenge) en andere buurtrechten worden genoemd voor initiatiefrijke burgers, net als de G1000 en de Democratic challenge. Doel is om de mogelijkheden om mee te praten en te beslissen te verruimen.

Inrichting, werking en innovatie

D66 heeft een zeer uitgebreid programma waarin innovatie niet wordt geschuwd. Het Openbaar Bestuur komt uitgebreid aan bod, met veel plannen voor structurele aanpassingen in de werking en inrichting. Ook de digitale overheid wordt belicht. Kortom: een brede en diepgaande vernieuwingsagenda.

Verantwoording

Voor deze analyse heb ik mij gebaseerd op het verkiezingsprogramma dat ik hier op 30 januari 2017 heb gedownload. De spelregels voor de analyse vindt u hier.