Het Openbaar Bestuur in verkiezingsprogramma's: VVD

Misschien was het de liberalen erom te doen: het verkiezingsprogramma ‘Zeker Nederland’ telt exact 100 pagina’s. In de inleiding schetst de VVD een beeld van Nederland, en waar het wat de VVD betreft om gaat: kiezen in wat voor land we willen leven, en wat voor soort Nederlanders wij willen zijn.

Misschien was het de liberalen erom te doen: het verkiezingsprogramma ‘Zeker Nederland’ telt exact 100 pagina’s. In de inleiding schetst de VVD een beeld van Nederland, en waar het wat de VVD betreft om gaat: kiezen in wat voor land we willen leven, en wat voor soort Nederlanders wij willen zijn. “Als Nederland niet zou bestaan, zouden we het uitvinden”.

Het eerste hoofdstuk gaat over veiligheid. Daarin staat ook een passage over participatie: “We moedigen de ontwikkeling van initiatieven als buurtapps, wijkpreventieteams en burgerfora aan. Met buurtinformatienetwerken die zij zelf oprichten, kunnen de bewoners de politie helpen inbrekers op te pakken en inbraken te voorkomen. Inwoners kunnen ook samen met de gemeente verloedering in de buurt aanpakken zodat het veiligheidsgevoel toeneemt. We willen dan ook dat politie en gemeenten de buurtinformatienetwerken ondersteunen.”

Europese Unie

“Er valt nog veel te verbeteren aan de huidige EU”, zegt de VVD. In ieder geval moet de EU zich beperken tot belangrijke, grensoverschrijdende kerntaken. Directe belastingen door de EU wijst de VVD af. Ook vindt de VVD dat de EU doortastend moet zijn. “Als belangrijke besluiten voor Nederland uitblijven omdat we het onderling niet eens kunnen worden, gaan we met een kleiner gezelschap van gelijkgestemde landen verder. Wij zijn voor een Europa van verschillende snelheden en bestemmingen.” De VVD wil de Europese meerjarenbegroting hervormen. De bijdrage van Nederland wordt niet verhoogd (bijvoorbeeld ten gevolge van de Brexit), maar zo nodig wordt de begroting van de EU naar beneden bijgesteld. Het Europees Parlement moet op één plaats vergaderen, net als de Raad.

Lokaal en regionaal bestuur

Het Openbaar Bestuur en Koninkrijksrelaties vallen onder het kopje ‘Overheid en geld’. De VVD vindt dat “goed openbaar bestuur begint bij duidelijkheid wie waarover gaat. Voor ieder onderwerp moet er daarom één overheidslaag zijn die er echt over gaat. Als glashelder is wie er verantwoordelijk is, gaan er minder dingen mis. Dan krijg je een duidelijk antwoord en word je niet van het kastje naar de muur gestuurd.” De partij geeft ruimte aan gemeenten: “Taken die het Rijk heeft overgedragen aan gemeenten laten we ook echt los. Die overdracht hebben we namelijk gedaan omdat mensen uniek zijn, en hun vragen en problemen ook. Wil de overheid wat kunnen betekenen, dan moet ze ook echt naar de individuele persoon kijken. De gemeente kan dat beter dan Den Haag.” Gemeenten moeten sterk genoeg zijn om hun extra taken goed uit te voeren, aldus de VVD. Het is goed als  ze daarvoor naar zichzelf kijken en als dat nodig is fuseren met andere gemeenten. De provincie stimuleert die gesprekken en grijpt in als gemeenten daar geen werk van maken. “Vaak maken we ons zorgen of het dorpsgevoel of de stadse trots bij een fusie niet verdwijnt in het grote geheel. Daarom willen wij dat er bij een fusie aandacht is voor de gemeenschappen in een gemeente.” Ook de regio’s krijgen aandacht: Krachtige gemeenten zijn ook belangrijk voor het functioneren van de regio’s. Het is ook belangrijk dat de democratisch gekozen gemeenteraden nog steeds hun controlerende taak kunnen uitvoeren. De VVD wil daarom dat transparant is welke besluiten in zo’n samenwerkingsverband worden genomen.

De liberalen willen dat het beleid van de Rijksoverheid zich richt op een strategie om het concurrentievermogen van de Nederlandse stedelijke regio’s te vergroten. De VVD heeft ook een voorstel voor tussentijdse verkiezingen: “Voor die gevallen waarin het gemeentelijk of provinciaal bestuur niet meer functioneert, willen we een experiment met de mogelijkheid voor de minister om tussentijds nieuwe verkiezingen uit te schrijven in een gemeente, provincie of waterschap. Zo krijgen inwoners de kans om in het stemhokje orde op zaken te stellen als het bestuur er een puinhoop van heeft gemaakt. Voor een provincie en waterschap kan de minister dit op eigen initiatief doen, voor een gemeente laat hij zich adviseren door de commissaris van de Koning.”

De VVD schaart zich achter de plannen om gemeenten mee belastingruimte te geven, mits dit de totale belastingdruk niet vergroot en geen inkomenspolitiek wordt bedreven. Riool- en afvalstoffenheffingen moeten worden betaald door alle gebruikers, in plaats van alleen door huiseigenaren, en precarioheffing wordt afgeschaft. De waterschappen worden behouden, waarbij alle leden democratisch worden gekozen.

Rijksoverheid

  • De bestaande referendumwetgeving wordt ingetrokken;
  • Een staatscommissie kijkt nu of het staatsbestel nog wel voldoet. Dat moet leiden tot een nieuwe balans in de staatsrechtelijke verhoudingen.
  • De VVD wil daarnaast dat wordt gekeken naar het invoeren van een kiesdrempel en het afschaffen van lijstverbindingen. Voorts willen wij dat de staatscommissie in haar onderzoek meeneemt hoe zogeheten zetelroof kan worden tegengegaan.
  • Voorstellen om de benoeming van de burgemeester te veranderen moeten worden bezien in het totaal van het functioneren van de gemeentelijke overheid. Belangrijke toetssteen is daarbij de strikte onafhankelijkheid van de burgemeester, die een sterke positie inneemt in het terugdringen van ondermijnende criminaliteit.

Digitalisering

Digitalisering wordt in het programma eerst in het perspectief van veiligheid geplaatst. De VVD wil de belangrijkste digitale systemen en netwerken zo goed mogelijk beveiligen tegen cyberaanvallen. Burgemeesters krijgen meer informatie en hebben het recht deze informatie net zoals het Openbaar Ministerie geheim te houden.

Verderop in het programma is een hoofdstuk ‘Bescherming persoonsgegevens’. De VVD wil dat de overheid terughoudend moet zijn in het verzamelen en gebruiken van persoonlijke informatie van Nederlanders. Daarom willen de liberalen dat altijd kritisch en secuur wordt omgegaan met persoonsgegevens en andere informatie. Maar er is ook aandacht voor open data: De VVD wil dat iedereen kan beschikken over vindbare en toegankelijke open overheidsdata. Deze informatie kan leiden tot nieuw onderzoek en investeringen die de Nederlandse economie ten goede komen. Alle overheidsinstellingen moeten daarvoor dezelfde normen gebruiken, zodat niet elke instelling een eigen methode ontwikkelt.

Voor de ontwikkeling van de digitale infrastructuur van de overheid en de opzet van een adequate cybersecurity, is regie van groot belang. Deze moet worden belegd bij een bewindspersoon met doorzettingsmacht.

Diverse voorstellen

In het programma vond ik verder nog de volgende plannen:

  • Op termijn samenvoegen van het College van Beroep voor het bedrijfsleven met de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
  • Het samenvoegen van bestaande instituties (zoals de Bank Nederlandse Gemeenten, de Waterschapsbank, de Nederlandse Financieringsmaatschappij FMO en het Nederlandse Investerings Agentschap) en van verschillende financieringsregelingen. De nieuwe instelling moet gericht zijn op het bijeenbrengen van kapitaal voor rendabele investeringen in grootschalige projecten gericht op bijvoorbeeld infrastructuur, energie, innovatie en ondernemerschap.
  • De VVD wil dat ondernemers zaken met de overheid zo veel mogelijk digitaal via één loket kunnen afhandelen.
  • Gemeenten mogen maximaal één factuur per jaar sturen aan ondernemers voor alle lokale lasten.

Inrichting, werking en innovatie

De inrichting en werking van het Openbaar Bestuur blijven bij de VVD grotendeels onveranderd. Gemeenten, provincies en waterschappen blijven intact. Er is enige aandacht voor democratische vernieuwing. Ook digitale innovatie wordt belicht.

Verantwoording

Voor deze analyse heb ik mij gebaseerd op het verkiezingsprogramma dat ik hier op 17 februari 2017 heb gedownload. De overige spelregels voor de analyse vindt u hier.