Trendwijzer participatie

Analyse collegeakkoorden 2018 Door Steven Blok en Teuni Scholthof Participatie is hot in gemeenteland, zo blijkt uit een analyse van 251 collegeakkoorden (75% van het totaal) door Berenschot.  Maar liefst 181 collegeakkoorden (72%) spreken over participatie.

Analyse collegeakkoorden 2018

Door Steven Blok en Teuni Scholthof

Participatie is hot in gemeenteland, zo blijkt uit een analyse van 251 collegeakkoorden (75% van het totaal) door Berenschot.  Maar liefst 181 collegeakkoorden (72%) spreken over participatie. En in de top 10 van de collegeakkoorden die het meest over participatie spreken, bevinden zich interessant genoeg zeven kleine gemeenten, met minder dan 30.000 inwoners. Eijsden-Margraten, een kleine gemeente met ruim 25.000 inwoners, staat op nummer 1.

Doorgaans worden trends in het openbaar bestuur het eerst zichtbaar bij grote gemeenten. Des te opvallender is het dat in G4 steden participatie heel weinig genoemd wordt en dat in drie gemeenten met meer dan 100.000 inwoners participatie helemaal niet genoemd wordt. Zij behoren tot de 70 coalitieakkoorden (28%) die niets over participatie vermelden.

Burger- versus overheidsparticipatie

Van oudsher was de participerende burger iemand die inspraak leverde. Deze klassieke opvatting is in de afgelopen tien jaar veranderd richting participatie. Uit de collegeakkoorden blijkt dat het begrip ‘overheidsparticipatie’ al de overhand krijgt. Bij burgerparticipatie wordt geredeneerd vanuit de overheid en vult deze de  burger aan, terwijl er bij overheidsparticipatie uitgegaan wordt van initiatief van de burgers, aansluitend op hun behoeften.

In de analyse hebben we 42 verschillende woorden die met participatie te maken hebben, meegenomen. Wat opvalt is dat bijvoorbeeld zelforganisatie een woord dat in de bestuurskunde veel wordt gebruikt, niet terugkomt in de collegeakkoorden. ‘Right to Challenge’ daarentegen, een specifieke vorm van participatie waarbij een groep bewoners taken van de gemeente overneemt als ze dat beter denken te kunnen, wordt 13 keer genoemd: er wordt dus in zeer concrete vormen over participatie gedacht en gesproken!

Weerbarstige praktijk

Zoals zo vaak bij trends, wordt er ook veel van participatie verwacht. Er in de praktijk mee aan de slag gaan, is echter weerbarstiger dan gemeenten in eerste instantie denken. Enkele bondige tips:

  • Weet wat u samen wilt bereiken. Er zijn legio verschillende participatievormen maar elke vorm dient een ander doel en gaat gepaard met voor- en nadelen. Zorg ervoor dat het doel duidelijk is, voordat u de vorm kiest.
  • Wees bewust van de (ontbrekende) diversiteit onder participanten en maak een plan om dit aan te pakken. Zo komt u verder dan de usual suspects.
  • Bedenk als gemeenteraad van tevoren wanneer participatie geslaagd is en welke rol de raad wil spelen. Participatie en zeker overheidsparticipatie leidt soms tot verrassende uitkomsten die een andere houding van gemeentelijke actoren vragen.

Deze blog is onderdeel van onze blogserie Collegeakkoorden onder de loep.