Veiligheid in verkiezingsprogramma’s


Bij de verkiezingen was veiligheid één van de grote onderwerpen bij alle politieke partijen. Een nadere analyse leert echter dat een aantal partijen een dikke onvoldoende scoort op dit thema en veel grote veiligheidsonderwerpen niet of nauwelijks behandelen.

De afgelopen maanden heb ik een blog bijgehouden op de site van Berenschot en op LinkedIn waarin ik wekelijks een programma van een politieke partij onderzocht op het onderwerp veiligheid. Hierbij keek ik naar de standpunten en of deze feitelijk klopten, hoe compleet de programma’s zijn ten aanzien van veiligheid of er wezenlijke onderwerpen ontbraken en hoe concreet de punten waren (de vaste lezers vertel ik natuurlijk niets nieuws ;-). In deze laatste bijdrage wil ik een aantal conclusies meegeven, kort reflecteren op de uitkomsten en de methode, en tot slot nog een ranking geven van de partijen.

Conclusies

Wat ik in het oog vind springen, is dat de meeste veiligheidsthema’s beperkt en onsamenhangend aan bod komen en dat de voorstellen veelal weinig concreet zijn. Ik werk dit hieronder verder uit.

Behandelde thematiek

Enkele highlights van veiligheidsthema’s die veel aandacht kregen:

Terreur en criminaliteit

Als je de programma's moet geloven, bestaat veiligheid eigenlijk alleen maar uit deze onderwerpen. Sociale veiligheid (als je het dan toch onder een metakopje moet samenvatten) komt daarmee in vrijwel alle programma's wel enigszins aan bod.

Cybersecurity

Ik had persoonlijk verwacht dat cyber een prominente plek zou krijgen na alle aandacht voor hacken, gezien de verkiezingen in de VS en onze afhankelijkheid van cybersystemen. In de programma’s van bijvoorbeeld PVV, SGP, CDA, PvdA, 50PLUS, GroenLinks besteedt is dit echter niet het geval.

Fysieke veiligheid

De meeste partijen hebben wel een mening over terrorisme of criminaliteit, maar vrijwel geen enkele partij schrijft iets over rampenbestrijding, overstromingsrisico’s of crisisbeheersing. Misschien zijn het niet de meest sexy onderwerpen om mee te scoren, maar historisch gezien veroorzaken ze veel meer slachtoffers dan terreur. Positieve uitzonderingen zijn de SP die een veiligheidswet wil, de PvdA die vervoer van gevaarlijke stoffen aanstipt en D66 die klimaatverandering linkt aan veiligheid. Dit laatste doet eigenlijk geen enkele partij, verrassend genoeg ook GroenLinks niet.

Kwaliteit van de programma's

Je zou verwachten dat thema’s inhoudelijk correct en samenhangend behandeld worden. Maar de kwaliteit van de teksten laat bij nadere beschouwing enorm te wensen over. Veel partijen lijken ervoor te kiezen om vooral de schijn te wekken kordaat op te willen treden. Daardoor zie je veel oneliners over bijvoorbeeld optreden tegen haatpredikers of het afpakken van paspoorten, zonder oog voor preventieve aspecten. Hetzelfde geldt voor het aanpakken van criminaliteit, waarbij straffen zwaarder moeten zijn en criminelen geplukt moeten worden. Andere zaken blijven buiten beeld: hoe de oplossingsratio van misdrijven omhoog kan of hoe politie en justitie beter geëquipeerd kunnen worden om de georganiseerde misdaad te bestrijden. Bovendien staan er regelmatig tegenstrijdigheden en (taal)fouten in programma’s. Tekstueel heeft het CDA overigens de grappigste zin. Over terrorisme schrijft de partij: ‘Wij kunnen niet wachten tot het misgaat’. Ik vermoed dat er geen sardonisch genoegen achter schuilgaat, maar had zelf een andere formulering gekozen.

Tot slot zijn de meeste voorstellen inconcreet. Alle partijen hebben legio ‘beter’, ‘slimmer’, of ‘meer’ uitspraken in hun programma’s staan. De meest gehoorde uitspraak in dat opzicht is dat men criminelen ‘harder’ (of een equivalent daarvan) wil aanpakken, maar vrijwel nooit wordt gezegd hoe dat gedaan moet worden. Het enige onderwerp dat relatief vaak geconcretiseerd wordt, zijn Defensie-uitgaven.

Gebrek aan visie

Uit de teksten zou je kunnen concluderen dat de Nederlandse politiek een schrijnend gebrek aan visie heeft ten aanzien van veiligheid. Dit verklaart ook de reflex na veel rampen om vergaande nieuwe wetten en regelingen voor te stellen. Als het kalf verdronken is, dempt men - niet gehinderd door al te veel kennis of visie - de put.

Veiligheid en zekerheid zijn geen synoniemen. Daarom is nooit uit te sluiten dat er ooit iets goed misgaat. Immers, een risicoloze samenleving bestaat niet. Nu vrijwel alle partijen veiligheid dermate beperkt behandelen, is het wat mij betreft wel een legitieme vraag in hoeverre de Nederlandse politiek in staat is huidige en toekomstige risico’s en dreigingen adequaat het hoofd te bieden.

Winnaars en verliezers

Wie schreef het beste programma? Het antwoord is wellicht enigszins opvallend: de ChristenUnie. Deze partij heeft met afstand de beste terreurparagraaf. Hierbij stelt zij dat het bij bestrijden van terrorisme niet alleen gaat om repressie, maar ook om inzet op lokaal niveau van straatwerkers, wijkagenten en het winnen van vertrouwen van ouders. Goede tweede is D66, met name door de uitgebreide aandacht voor cybersecurity. Bovendien zijn beide partijen relatief compleet qua behandelde veiligheidsthema’s. Alle overige partijen scoren onvoldoende.

Verrassend genoeg scoren met name rechtse partijen als de PVV en VVD ronduit slecht. De PVV schrijft in het programma vrijwel niets over veiligheid, terwijl de VVD veel woorden gebruikt om vervolgens bestaand beleid voor te stellen. Bovendien zit er geen visie achter en komt preventie niet aan de orde.

Ranking

Op basis van mijn onderzoek ziet de ranking van partijen er als volgt uit:

ChristenUnie

7

D66

6,5

PvdD

4,5

PvdA

4,5

SGP

4,5

SP

4

CDA

4

50PLUS

4

GroenLinks

3,5

VVD

3

PVV

niet beoordeeld

Hierbij moet opgemerkt worden dat ik GroenLinks hier iets hoger beoordeeld heb dan in mijn oorspronkelijke blog. Ik werd erop gewezen dat het definitieve programma best veel veiligheidsonderwerpen bevat die in het conceptprogramma ontbraken. Ik heb het gecheckt en er staan inderdaad nieuwe punten in: verbod op consumentenvuurwerk, strengere controles bij risicovolle bedrijven en iets over verkeersveiligheid. Overige kritiekpunten blijven staan trouwens.

Tot slot

Wat startte als een grappig idee, in de veronderstelling dat ik met 2-3 uur per programma wel klaar zou zijn, heeft veel meer tijd en moeite gekost. Desondanks was het erg leuk om te doen en heeft het me ook wat opgeleverd, zoals plaatsing van bijna alle stukken op www.joop.nl en een gastcollege bij de MoSHE opleiding (zie de foto boven dit artikel). Maar vooral jullie reacties in de comments of in real life waren erg leuk en vaak superpositief! Ik zou het een volgende keer weer doen, maar op dit moment hoop ik - ongeacht de uitslag - dat een volgende verkiezing nog even op zich laat wachten, want het as a hell of a job.

Zie het LinkedIn-profiel van Vincent van der Vlies om ook zijn eerdere blogs over de verschillende verkiezingsprogramma’s te lezen.