Onderzoek naar de implementatie van de Omgevingswet bij gemeenten


Bram van der Hulst is planoloog en deed tijdens zijn stage bij Berenschot onderzoek naar de Omgevingswet.

  1. Wat heb je precies onderzocht?

Ik heb bij vier gemeenten (Breda, Zaanstad, Weesp en Bussum) gekeken naar de mate waarin zij in hun interne organisatie nu al anticiperen op de Omgevingswet. Zo heb ik achterhaald hoe ver deze gemeenten zijn in het transitieproces wat betreft cultuur, gedrag, competenties, werkprocessen en organisatiestructuur.

  1. Waarom heb je als planoloog onderzoek gedaan naar hoe gemeenten anticiperen op de Omgevingswet?

De implementatie van een nieuwe wet lijkt op het eerste gezicht misschien niet zo’n planologisch onderwerp. Toch is de Omgevingswet de kern van planologie: de uitvoeringswijze van de ruimtelijke ordening in Nederland. Wat is er interessanter dan deze veranderingen tijdens mijn studie te onderzoeken!

  1. Wat zijn je belangrijkste bevindingen?

In de pilotgemeenten bleek de nadruk momenteel voornamelijk te liggen op cultuurverandering en minder op structuuraanpassingen. Vanuit de literatuur is deze conclusie te begrijpen. De overgang naar integraal werken heeft tijd nodig. Zo’n andere manier van werken roept namelijk weerstand op en bovendien moeten medewerkers nieuwe competenties aanleren om te werken met de instrumenten en het gedachtegoed van de Omgevingswet. Het onderzoek heeft inzicht opgeleverd in de knelpunten die gemeenten ervaren bij deze transitie.

  1. Wat heeft je het meest verrast tijdens je onderzoek?

Het elan dat de implementatie van de wet bij mij en de geïnterviewde ambtenaren teweegbrengt. Iedereen is zich ervan bewust dat het een ingrijpende en grootse transitie is. Zo noemt Melanie Schultz van Haegen het “één van de grootste wetgevingsoperaties sinds de Grondwet van Thorbecke”. Desondanks is iedereen enthousiast, omdat de wet staat voor vooruitgang, eenvoudiger en transparante regels, en meer ruimte voor duurzame ontwikkeling en regionale verschillen.

  1. Welke drie adviezen zou je gemeenten op basis van je onderzoek willen meegeven?
    1. Informeer liever vandaag dan morgen de gehele organisatie over de Omgevingswet. Dus niet alleen de afdeling RO, maar ook de afdelingen Milieu, Verkeer, Economie en Beheer & Handhaving. Niet iedereen hoeft direct een expert te zijn, maar enige kennis maakt het transitieproces makkelijker én voorkomt dat er werk wordt gedaan dat straks in 2018 achterhaald is.
    2. Wijs iemand in de organisatie aan om het transitieproces te leiden. Bedenk daarbij dat een leider ook tijd nodig heeft om te groeien in het gedachtegoed van de Omgevingswet. Dit versterkt het belang van vroegtijdig anticiperen op de veranderingen.
    3. Stel per thema een stappenplan vast om de transitie inzichtelijk te maken. Wat moet er wanneer af zijn om in 2018 gebruik te maken van de mogelijkheden en te voldoen aan de eisen van de Omgevingswet?

Bram vd Hulst