Terwijl Nederlandse industriesectoren hun positie dreigen te verliezen wil Gelderland de groei van haar techsector verdubbelen. Met drie techbedrijven uit de top 5 gevestigd, pioniert de provincie met regionale samenwerking. In gesprek met gedeputeerde provincie Gelderland Helga Witjes en Elselot Hasselaar (Berenschot) over het Lifeport-cluster rondom Nijmegen en waarom een werkende industriepolitiek begint bij regionaal leiderschap.
Randvoorwaarden voor groei worden regionaal ingevuld
Het recente rapport-Wennink zette het thema definitief op de bestuurlijke agenda: vier domeinen waar Nederland economisch nog kan groeien, vijftig projecten verdeeld over het land. Voor Witjes is het de logische opvolger van het rapport-Draghi. “Draghi was een wake-up call. En Wennink heeft iedereen gewoon uit bed geschopt.” De boodschap is in haar woorden simpel: zonder een economische groei van minimaal 1,5-2% per jaar zijn onze voorzieningen op termijn niet houdbaar.
Haar stellige overtuiging: “De sleutel voor het succes van de nationale industriepolitiek ligt in de regio.” Niet omdat Den Haag overbodig is – het Rijk zet de strategische lijnen uit – maar omdat de randvoorwaarden voor groei vooral in de regio worden ingevuld. Ruimte voor bedrijventerreinen. Talentontwikkeling met ROC’s, hogescholen en universiteiten. Vergunningen. “Gemeenten schrijven vergunningen uit voor nieuwe vestigingen van fabrieken. Dat doen ze niet in Den Haag.”
Zonder een economische groei van minimaal 1,5-2% per jaar zijn onze voorzieningen op termijn niet houdbaar.
— Helga Witjes
Den Haag vergat de regio
Twee jaar geleden kondigde de toenmalige minister van Economische Zaken Micky Adriaansens miljardeninvesteringen aan voor Brainport en nul euro voor de chipindustrie rondom Nijmegen. Voor Helga Witjes, gedeputeerde Economie en Innovatie van de provincie Gelderland, was dat het kantelpunt. “We waren heel blij dat het ministerie in ieder geval zag dat we moeten investeren in de chipindustrie”, zegt ze. “Maar ze vergaten ons.”
Geld voor kennisinstellingen ging uitsluitend naar technische universiteiten. Dat de Radboud Universiteit in Nijmegen samen met een cluster van tientallen chipbedrijven wereldbekende kennis ontwikkelt, was niet tot Den Haag doorgedrongen. Witjes schreef met de Economic Board een brief aan de minister. “We krijgen weleens te horen in Den Haag: ‘jullie uit het oosten en het zuiden zijn veel te bescheiden’. Gemeenten en provincies in het westen kloppen veel vaker aan bij het ministerie dan wij.” Daar moest verandering in komen. “Dan moeten we toch maar eens aan de bel gaan trekken.”
Triple helix: van losse initiatieven naar coördinatie
Rondom Nijmegen liggen op fietsafstand de Noviotech Campus en de Radboud Universiteit, met enkele van ’s werelds grootste chipbedrijven binnen handbereik. Op papier zou dit ecosysteem zichzelf moeten organiseren. In de praktijk gebeurde dat niet. Iedereen werkte aan zijn eigen stukje, maar volgens Witjes was alles “onvoldoende met elkaar afgestemd”. “Iemand, de initiatiefnemer, moet zeggen: we moeten echt zaken meer gaan bundelen. Want alleen samen kom je verder.”
De triple helix (overheid, kennisinstellingen, bedrijven) vraagt om actieve coördinatie. Concreet betekent dat: ruimte reserveren voor bedrijven ondanks de druk vanuit woningbouw, samen met het bedrijfsleven bepalen welke witte vlekken in het ecosysteem nog ingevuld moeten worden, en gerichte acquisitie van bedrijven die in het groeiplan passen. Maar volgens Elselot Hasselaar, die werkte als kwartiermaker voor de bestuurlijke regiegroep Lifeport Semicon, gaat het ook om iets wat veel minder zichtbaar is: een gemeenschappelijke taal. “De semicon-waardeketen is extreem complex. Het is geen lineaire keten, maar een driedimensionaal netwerk van activiteiten en spelers. De vraag is dan hoe je ervoor zorgt dat iedereen dezelfde taal gebruikt om zijn plek daarin te duiden: waar in die waardeketen hoor je thuis?”
Het allermoeilijkste: kiezen
Voor Hasselaar was kiezen het zwaarste onderdeel van haar opdracht. Na dertig tot veertig interviews met bedrijven en kennisinstellingen moest er een rode draad komen, waarin niet alle partijen perfect pasten. “Iedereen wil natuurlijk zijn eigen verhaal terughoren”, zegt ze. Focus aanbrengen zonder te veel mensen te verliezen, was daarmee het moeilijkste aspect.
Witjes ondervond hetzelfde in haar eigen provincie. “Wij hebben ook keuzes gemaakt: we doen drie dingen, daar zijn we goed in en de rest zijn we gewoon minder goed in.” Op nationaal niveau geldt dezelfde logica. Nederland kan niet alle chips ter wereld produceren, en moet dat ook niet willen. “Wij moeten focussen op waar we goed in zijn. Meer hoogwaardig.” Dat is in haar ogen ook precies de quick win voor andere regio’s en bestuurders. Op de vraag wat ze als eerste zou doen, is het antwoord kort: “Kiezen. Keuzes maken.”
Iedereen wil natuurlijk zijn eigen verhaal terughoren.
— Elselot Hasselaar
Drie ingrediënten voor succes
Wat in Gelderland werkt, kan elders ook werken. Volgens Hasselaar maken drie ingrediënten het verschil. Allereerst bestuurlijk leiderschap, iets wat ze als kwartiermaker direct ervoer in de samenwerking met burgemeester Bruls en Witjes: een houding van ‘wij vinden dit belangrijk, dit willen wij’. Ten tweede moet elke regio voor zichzelf de eigen rode draad bedenken. “Wat is ons unique selling point? Waar willen wij voor gaan? En dat bestuurders dus ook die keuze maken.” En ten derde is een organisatie nodig die het kan uitvoeren. “Er wordt al zo veel georganiseerd en geïnvesteerd. De kunst is om alles dezelfde kant op te laten bewegen.”
Witjes voegt er nog een vierde randvoorwaarde aan toe: iemand die er dag in, dag uit mee bezig is. “Want iedereen deed het er een beetje bij. Je moet echt een dedicated trekker hebben.” Ook regio’s zonder eigen universiteit of mondiale topwerkgever kunnen volgens haar dezelfde aanpak hanteren. “Kijk gewoon: waar ligt de focus, waar ben je goed in?” Een kennisinstelling is noodzakelijk, maar dat hoeft niet per se een universiteit te zijn; een hogeschool of ROC volstaat ook. “En verder heb je een paar bedrijven met lef nodig die voorop willen lopen en zeggen: joh, we gaan het gewoon samen doen.”
De vier domeinen liggen op tafel, het regionale leiderschap staat op. Daadwerkelijke groei vergt scherpe keuzes en het geld om ze waar te maken.
Over Helga Witjes
Helga Witjes is gedeputeerde van Gelderland en verantwoordelijk voor onder meer financiën, economie, innovatie, onderwijs, arbeidsmarkt, sport, digitalisering en de regio Achterhoek. Ze begon haar politieke loopbaan in Lingewaard, waar ze raadslid en later wethouder was. Daarna maakte ze deel uit van het dagelijks bestuur van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen. Sinds februari 2022 werkt ze als gedeputeerde aan een sterk en toekomstgericht Gelderland. Naast haar werk is ze actief in verschillende bestuurlijke netwerken.
De vooruitgang aan tafel
In deze podcastreeks gaan we onder leiding van presentator Rens de Jong met bestuurders, wetenschappers en experts in gesprek over maatschappelijke en economische thema's. Daarbij analyseren we het systeem, identificeren we problemen en onderzoeken we wat nodig is om duurzame vooruitgang te realiseren.
Vragen of suggesties?
Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze podcast? Mail dan naar ons team communicatie@berenschot.nl