De risicoanalyse integriteit bij kandidaat-wethouders is tegenwoordig bijna overal gemeengoed. Hoewel het niet verplicht is, voert vrijwel iedere gemeente dit onderzoek uit. In de afgelopen vijftien jaar is het uitgegroeid tot een cruciaal onderdeel van de benoemingsprocedure. Maar wat verklaart eigenlijk dit succes?
Bewustzijn
Tijdens een gesprek met een kandidaat vroeg ik: “Heb je ooit iets gekocht of gehuurd van de gemeente?” “Ja,” zei hij. “We hebben een stukje grond gekocht dat aan onze tuin grensde. Handig, konden we het meteen bijtrekken.” En zat je toen in de gemeenteraad? “Jazeker.” Toen ik vroeg of hij ontheffing had aangevraagd, viel hij stil. “Ontheffing? Waarvoor?”
Dit soort situaties zien we vaker. De meeste kandidaten overtreden integriteitsregels niet bewust. Maar soms gebeurt het wél, door onwetendheid. De schrik bij kandidaten is dan groot. De risicoanalyse is er precies om dat te voorkomen: om de integriteitsradar van bestuurders aan te zetten voordat ze in de problemen komen.
Perspectief
Sommige kandidaten vragen zich af: “Als ik bestuurder ben, mag ik dan helemaal niks meer?” Die gedachte komt vaak voort uit misverstanden. Met de risicoanalyse laten we juist zien wat wél kan. We benoemen risico’s én mogelijkheden. Hoe kun je bestuurlijke verantwoordelijkheid combineren met persoonlijke betrokkenheid in je gemeente?
Soms betekent dit dat je afstand moet doen van een bestuursfunctie of dat je bepaalde zakelijke relaties moet vermijden. Maar vaak kan er meer dan kandidaten denken, mits er duidelijke afspraken en volledige transparantie zijn. Het gaat om goed afspraken, niet om alles verbieden.
Bescherming
Integriteit… iedereen vindt zichzelf integer. Maar integer zijn is niet hetzelfde als integer handelen. De risicoanalyse helpt kandidaten om risico’s te zien én ermee om te gaan. Vaak horen we na afloop: “Ik had er niet veel van verwacht, maar ik ben blij dat ik dit gesprek heb gehad.” Dat geldt zeker voor nieuwe kandidaten. Aan hen stellen we bijvoorbeeld de vraag of ze gesprekken met inwoners of organisaties alleen gaan voeren of samen met een ambtenaar. Vaak is het dan het antwoord: “geen moment over nagedacht”. Door hun te wijzen op het risico dat ze hierbij kunnen lopen beschermen we niet alleen de bestuurder zelf, maar ook de gemeente.
Waarom niet?
Na tien jaar is de vraag niet meer: “Waarom zou je een risicoanalyse doen?” Inmiddels heb je iets uit te leggen als je het niet doet. Het vergroot het bewustzijn, het biedt perspectief en het beschermt tegen uitglijders. En daarmee helpt het om vertrouwen te behouden tussen bestuurders, gemeente en inwoners.
Verder kunt u de ontwikkelingen rondom de risicoanalyse integriteit voor de gemeenteraads- verkiezingen van 2026 volgen via deze pagina.