Een weerbare samenleving vraagt om een voorbereiding op situaties die niemand hoopt mee te maken. Daar hoort bij dat burgers op tijd gewaarschuwd worden bij een militaire dreiging. Ons onderzoek in opdracht van het ministerie van Justitie en Veiligheid laat zien dat Nederland meerdere waarschuwingsmiddelen nodig heeft die in samenhang worden ingezet.
De toekomst van de sirenes van het Waarschuwings- en Alarmeringssysteem (WAS) was al jaren onderwerp van gesprek. Zeker met de komst van NL-Alert leek het erop dat de WAS-palen aan het einde van de levensduur niet vervangen gingen worden. Nieuwe sirenes kosten veel geld. En met een NL-Alert kunnen mensen al via hun telefoon worden gewaarschuwd, inclusief een instructie wat zij moeten doen. Maar hoe bereik je mensen als tijdens een crisis het telefoonnetwerk uitvalt?
Waarschuwen als systemen uitvallen
Precies daar zat het probleem. Bij langdurige uitval van elektriciteit of telecommunicatie kunnen ook waarschuwingsmiddelen uitvallen. Daarom onderzochten wij de verschillende middelen in samenhang: welke blijven beschikbaar bij een militaire dreiging en welke afhankelijkheden maken ze kwetsbaar?
De hiervoor benodigde (technische) kennis bleek versnipperd over mensen en organisaties. We bestudeerden documentatie, spraken uitvoerig met deskundigen en toetsten in een gezamenlijke bijeenkomst de bevindingen. Zo brachten wij de kennis bijeen om tot een gedegen advies te komen.
Iedereen is ermee geholpen als je voor de crisis wordt geconfronteerd met ongemakkelijke waarheden. Nu kun je er nog iets aan doen om te zorgen dat je het onder controle hebt.
- Vincent van der Vlies, senior managing consultant en onderzoeker rapport ‘alertering bij militaire dreiging’.
Inhoudelijke onderbouwing om te investeren
Wij adviseerden het ministerie om NL-Alert als primair middel te behouden en minimaal twee systemen te hebben om op terug te vallen. Denk aan de (regionale) calamiteitenzenders via FM en de WAS-palen. Een van onze aanbevelingen daarvoor is om te onderzoeken of verschillende sirenegeluiden kunnen helpen om verschillende dreigingen te onderscheiden. Daar hoort dan wel bij dat burgers de geluiden kennen en weten hoe ze moeten handelen. Om dat goed in de praktijk te laten werken, zijn er extra investeringen nodig. Ook moet de samenwerking tussen de civiele en militaire partijen beter worden ingericht.
Aanvankelijk bleef de politieke koers gericht op het afschaffen van de WAS-palen. Inmiddels is besloten tot behoud en vernieuwing, met landelijke bediening en nieuwe geluidssignalen. De veranderde wereld en het belang van een weerbare samenleving droegen bij aan die omslag. Ons onderzoek bood de inhoudelijke onderbouwing om die andere keuzes te maken. Zo hielpen wij de impasse rond het alarmeren van burgers te doorbreken.