Voor hogescholen is digitalisering het fundament onder onderwijs, onderzoek en bedrijfsvoering. Toch schetst de recente benchmark IT onder hogescholen van Berenschot een soms confronterend beeld van de formatie en apparaatskosten van IT.
Van kostenpost naar kritische randvoorwaarde
De centrale vraag in de benchmark IT onder hogescholen was even simpel als veelzeggend: hoe verhouden IT-formatie en -kosten zich tussen hogescholen? Het antwoord biedt bestuurders en IT-leiders objectief inzicht, vergelijkbaarheid en handelingsperspectief.
De cijfers tonen een duidelijke trend:
- IT-kosten per 1.000 studenten stijgen, zelfs boven inflatiecorrecties uit.
- Studentenaantallen dalen, waardoor de relatieve druk op IT-budgetten toeneemt.
- Het aandeel IT in de totale kosten blijft stabiel tot licht dalend (circa 7,3%), wat duidt op een voortdurende afweging tussen groeiambitie en budgetdiscipline.
Hogescholen investeren gerichter, maar ontkomen niet aan de structurele groei van digitale voorzieningen.
Centralisatie zet door
Een van de meest opvallende uitkomsten is de duidelijke beweging richting centralisatie van IT: het aandeel decentrale IT-uitgaven daalt van circa 8% naar gemiddeld 6,6%. Deze ontwikkeling hangt samen met een bredere professionaliseringsslag. Te denken valt aan standaardisatie van diensten, schaalvoordelen in infrastructuur en licenties en aan betere beheersbaarheid van security en compliance. Centralisatie is daarmee geen doel op zich, maar een strategische keuze om complexiteit te reduceren en slagkracht te vergroten.
Personeel: de echte motor achter IT
De benchmark maakt eveneens duidelijk dat mensen de kern van IT vormen. Personele kosten vormen namelijk een substantieel deel van het totaal, met duidelijke accenten op ontwikkeling en projecten. Functioneel beheer blijft cruciaal voor de brug tussen IT en onderwijs. Interessant is ook de daling in externe inhuur. Dat wijst op:
- een bewuste keuze voor interne kennisopbouw
- meer structurele capaciteit in plaats van tijdelijke inzet
- groeiende volwassenheid van IT-organisaties.
Daarnaast wint agile werken terrein: meer dan de helft van de hogescholen zet inmiddels agile rollen in.
De boodschap is helder: IT is mensenwerk en wordt steeds strategischer georganiseerd. Tegelijkertijd staat deze ontwikkeling onder druk. De arbeidsmarkt is krap en de eisen rond security en compliance worden steeds hoger. Het aantrekken en behouden van gekwalificeerde IT‑professionals is dan ook een strategische succesfactor.
Materiële kosten: licenties en cloud domineren
Aan de materiële kant verschuift het zwaartepunt zichtbaar richting softwarelicenties en contracten, cloud- en platformdiensten, en dataverbruik en connectiviteit. Bovendien zijn er significante verschillen zichtbaar tussen instellingen. Deze verschillen zijn niet louter financieel, maar worden veroorzaakt door verschillende licentiestrategieën. variaties in gebruik (adoptie van functionaliteiten) en keuzes in standaardisatie versus maatwerk.
Hier ligt een duidelijke optimalisatiekans: beter benutten wat al wordt betaald. Want achter stijgende licentie- en contractkosten schuilt vaak een complex en historisch gegroeid applicatielandschap. Overlap in functionaliteit, beperkt inzicht in gebruik en diffuus eigenaarschap maken scherpe keuzes lastig. Grip op het applicatielandschap is daarmee niet alleen een IT‑vraagstuk, maar een strategische opgave voor de hele organisatie.
Meer investeren, maar ook slimmer
Een ander belangrijk inzicht uit de benchmark IT is dat investeringen steeds vaker verschuiven van hardware (Capex) naar diensten en abonnementen (Opex). Dit maakt IT in potentie flexibeler en sneller schaalbaar, maar ook moeilijker voorspelbaar qua kostenontwikkeling.
De uitdaging voor de komende jaren is dan ook niet alleen beheersing, maar vooral waardecreatie: wat leveren deze investeringen daadwerkelijk op? Dat vraagt om scherpe prioritering en duidelijke governance. Dus niet alleen nieuwe initiatieven starten, maar ook heroverwegen en waar nodig stoppen. Zonder actieve sturing groeit het IT-landschap vanzelf, maar niet automatisch in samenhang of rendement.
De nieuwe horizon: AI en waarde van IT
De benchmark IT kijkt ook vooruit. En daar wordt het echt interessant. Thema’s die komende tijd nadrukkelijk op de agenda staan:
- De opkomst van generatieve AI en de vraag naar specifieke innovatiebudgetten.
- De ontwikkeling van IT-kosten in een context van krimpende studentenaantallen.
- Het expliciet maken van de baten van IT-investeringen.
Met name dat laatste punt markeert een kanteling: van kostenbenchmark naar waardediscussie. Daarmee laat de benchmark zien dat IT is uitgegroeid tot de strategische ruggengraat van hogescholen. De belangrijkste lijnen zijn daarbij als volgt:
- Kosten blijven stijgen, maar worden bewuster ingezet.
- Centralisatie en professionalisering zetten door.
- Personeel en kennisopbouw zijn cruciaal.
- Licenties en cloud vragen om scherper management.
- Waardecreatie wordt de nieuwe maatstaf.
Met andere woorden: de vraag is niet langer hoeveel IT kost, maar hoeveel het oplevert. Voor bestuurders en IT-leiders ligt hier een duidelijke opdracht. Niet alleen benchmarken, maar sturen. Niet alleen vergelijken, maar transformeren. Het fundament is gelegd. Nu is het tijd om door te bouwen.
Hoe presteert de IT in uw organisatie in vergelijking met die in andere hogescholen? Doe mee aan de benchmark IT hogescholen.