Raadsonderzoek Erfpacht Amsterdam | Berenschot

Raadsonderzoek Erfpacht Amsterdam: een Gordiaanse knoop

Case
Raadsonderzoek erfpacht Amsterdam

Deel deze case

Datum

02 december 2021

In Amsterdam is een groot deel van de gronden door de gemeente Amsterdam in erfpacht uitgegeven. Het erfpachtstelsel is in 1896 ingevoerd en bestaat in de basis tot de dag van vandaag. In de periode van 2000 tot 2020 is een aantal wijzigingen in het erfpachtbeleid doorgevoerd. De gemeente introduceerde onder andere het stelsel van eeuwigdurende erfpacht. Hierbij kregen erfpachters de mogelijkheid hun pacht in één keer voor altijd af te kopen.

Mede dankzij deze wijzigingen staat het erfpachtbeleid in Amsterdam sterk in de belangstelling. Een canonherziening - waarbij voor het nieuwe tijdvak de nieuwste algemene bepalingen worden vastgesteld voor voortdurende erfpacht en de canon voor het volgende tijdvak - heeft in de regel forse financiële impact op de erfpachter. Deze gaat na herziening immers fors meer betalen. Het erfpachtstelsel gaat daarmee het besteedbaar inkomen en de woning van de bewoners - en kiezers - van de gemeente Amsterdam direct aan.

Consumentenbescherming erfpachters

Tegen deze achtergrond heeft de gemeenteraad van Amsterdam de volgende onderzoeksvraag geformuleerd: “In hoeverre is, sinds het van kracht worden van de Algemene Bepalingen (AB) 2000, de consumentenbescherming voldoende geborgd voor erfpachters in Amsterdam, en is het wenselijk en mogelijk om dit te verbeteren?”.

Berenschot is vanwege haar expertise en ervaring gevraagd dit raadsonderzoek uit te voeren. Hierin hebben wij een aantal stappen doorlopen. Allereerst hebben wij een groot aantal documenten bestudeerd om feitelijke informatie te verkrijgen. Vervolgens hebben we een aantal gesprekken gevoerd met betrokkenen om deze informatie te verrijken. Op basis van deze informatie zijn wij tot een aantal bevindingen gekomen. Daarnaast hebben wij een wetenschappelijke klankbordgroep ingesteld voor dit onderzoek met daarin vier hoogleraren, die ieder gespecialiseerd zijn in een ander inhoudelijk aspect van het erfpachtbeleid. Vervolgens zijn we tot een beantwoording van de onderzoeksvraag gekomen.

Onontwarbare knoop

In het eindrapport stellen we dat niemand écht tevreden is met het erfpachtstelsel. Het nieuwe stelsel van eeuwigdurende erfpacht lost de knelpunten niet op en maakt het stelsel zelfs ingewikkelder. Al met al zien wij een Gordiaanse knoop: het is duidelijk dat de bescherming van de erfpachter in het erfpachtstelsel onder druk staat. Tegelijkertijd is het de vraag hoe de gemeente deze bescherming in haar totaliteit kan verbeteren.

Erfpacht herzien

In de wetenschap dat extra opties tot extra complexiteit leiden, zien wij een aantal mogelijkheden om de consumentenbescherming beter te waarborgen:

  • Herevalueer de doelstellingen van erfpacht en onderzoek of dit stelsel de beste invulling is om deze doelstellingen te realiseren. Hanteer daarbij de algemene beginselen van goed bestuur als algemeen kader.
  • De gemeenteraad dient een duidelijk normenkader aan het college mee te geven voor rechtszekerheid en kan de controlerende rol verbeteren ten aanzien van de uitvoering door het college.
  • Onderzoek de inzet van een onafhankelijke geschillencommissie, die erfpachters binnen de juridische grenzen kan helpen en kan bemiddelen met de gemeente.
  • De gemeenteraad dient de participatie-instrumenten beter te benutten. De raad kan de eigen positie en de positie van erfpachters versterken door het stellen van een algemeen participatiekader.
  • Hanteer een ruimere opvatting van transparantie en voorlichting om consumenten op de risico’s en onzekerheden te wijzen. Denk dan aan een algemene bijsluiter en verwijzingen naar adviseurs.
  • Verbeter de onderbouwing en transparantie van onderliggende gegevens in het erfpachtstelsel. Ga er vanuit dat alle gegevens zijn gebaseerd op openbare gegevens.

Zelden is een complex onderwerp zo helder en openhartig beschreven."

Het college heeft positief op het onderzoek gereageerd en de gemeenteraad heeft ingestemd met de adviezen uit het rapport. In Het Parool (betaalde link) werd over het onderzoek opgemerkt: ‘…het rapport dat de onderzoekers van bureau Berenschot deze week in opdracht van de raad publiceerden, is elke euro waard. Zelden is een complex onderwerp zo helder en openhartig beschreven.'

Meer weten? Neem dan contact op met Vincent Janssen, Fransje Oudshoorn of Jeroen Boot.

Blijf op de hoogte van onze laatste klantcases

Meld u aan voor onze nieuwsbrief

Meer weten?