Hoe houd je regie op een integraal sociaal domein in een tijd van toenemende financiële druk, groeiende complexiteit en hoge maatschappelijke verwachtingen? Die vraag stond centraal tijdens het Diner Pensant 2026 van Berenschot, waar directeuren, afdelingshoofden en strategisch adviseurs uit het sociaal domein met elkaar in gesprek gingen.
De avond bracht drie verschillende, elkaar versterkende perspectieven samen. Wouter Poels, teamlead sociaal domein bij Berenschot, schetste de ontwikkeling van het sociaal domein sinds de decentralisaties en de zoektocht naar een nieuw evenwicht tussen maatschappelijke ambities, financiële houdbaarheid en bestuurlijke sturing. Alexander van Mazijk, gemeentesecretaris en algemeen directeur van de gemeente Almere, bracht het perspectief van de gemeentelijke praktijk in. Zelfstandig adviseur en voormalig Tweede Kamerlid Lea Bouwmeester daagde deelnemers uit om op een andere manier naar complexe maatschappelijke vraagstukken te kijken.
Op zoek naar een houdbaar evenwicht
In zijn bijdrage liet Poels zien hoe het sociaal domein zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld. Waar eerder de nadruk lag op continuïteit en vervolgens op kostenbeheersing, bevinden gemeenten zich nu in een fase waarin de aandacht verschuift naar een integraal, inclusief en toekomstbestendig sociaal domein.
Dat roept fundamentele vragen op: welke maatschappelijke doelen streven we na als gemeente, wie willen we ondersteunen en welke keuzes zijn daarvoor nodig? Een belangrijke observatie daarbij is dat inwoners geen afzonderlijke Wmo-, participatie- of woonvraag hebben, maar dat hun leven soms vastloopt. Juist daarom vraagt een integrale aanpak ook om duidelijke keuzes en realistische verwachtingen.
De verantwoordelijkheid van ambtelijk leiderschap
Van Mazijk schetste een prikkelend beeld van het sociaal domein: de kosten blijven stijgen, zonder dat daar zichtbaar betere resultaten tegenover staan. Die oplopende uitgaven dwingen gemeenten tot bezuinigingen op bijvoorbeeld groen, sport en cultuur. Daarmee dreigen zij juist voorzieningen af te bouwen die bijdragen aan het welzijn van inwoners en problemen kunnen helpen voorkomen. Zijn waarschuwing: gemeenten creëren mogelijk zo zelf weer nieuwe vraag in het sociaal domein.
Binnen deze ontwikkeling stelde hij de ambtelijk-bestuurlijke dynamiek ter discussie. Wethouders in het sociaal domein staan onder grote druk door stijgende kosten, acute casuïstiek en hoge verwachtingen. Wie durft die bestuurlijke verantwoordelijkheid nog op zich te nemen? Die druk werkt door in de ambtelijke organisatie. Welke bewegingsruimte hebben ambtelijk leiders om richting te geven, grenzen aan te geven en het bestuur te adviseren over wat wel en niet haalbaar is?
Collectieve wijsheid organiseren
Bouwmeester formuleerde een antwoord op de uitdagingen die Van Mazijk schetste: deze tijd vraagt om leiderschap dat collectieve wijsheid organiseert. De vraagstukken in het sociaal domein zijn met elkaar verweven en laten zich niet vanuit één discipline, organisatie of perspectief oplossen. Leiderschap draait dan ook niet meer primair om grip en beheersing, maar om het vermogen verschillende ervaringen, inzichten en expertises bij elkaar te brengen. Dat vereist leiders die de juiste vragen stellen, uiteenlopende perspectieven uitnodigen en samenwerking organiseren.
Van Diner Pensant naar lerend netwerk
Het pleidooi van Bouwmeester sluit goed aan bij de belangrijkste opbrengst van de avond: de behoefte om het gesprek voort te zetten. Veel deelnemers herkenden dat de uitdagingen in het sociaal domein te complex zijn om binnen de grenzen van één organisatie of gemeente op te lossen. De antwoorden liggen niet bij één professional, één bestuurder of één adviesbureau, maar ontstaan in de ontmoeting tussen verschillende perspectieven.
Daarom bouwt Berenschot samen met gemeenten aan een lerend netwerk van directeuren, managers en strategen in het sociaal domein. Een netwerk waarin deelnemers praktijkervaringen delen, elkaar scherp houden, dilemma's bespreken en gezamenlijk zoeken naar antwoorden op vraagstukken rond sturing, betaalbaarheid, uitvoering en maatschappelijke impact.
Het Diner Pensant was daarmee niet alleen een inspirerende avond, maar ook een volgende stap in het versterken van een gemeenschap van professionals die van én met elkaar wil leren.
Blijf op de hoogte
Meld u aan voor de nieuwsbrief en ontvang elk kwartaal de nieuwste inzichten en ontwikkelingen rondom het sociaal domein.