Gemeenten maken zich grote zorgen over de financiële houdbaarheid van het sociaal domein. Steeds vaker vragen ze ons om mee te denken over grip op de uitgaven, effectieve sturing en de toekomstbestendigheid van beleid en uitvoering.
Hoewel de urgentie hoog is, zijn de vragen in essentie niet nieuw: Berenschot adviseert gemeenten al jaren over toekomstbestendig en financieel houdbaar beleid binnen het sociaal domein. Onze nieuwe 360°-scan Sociaal Domein is gebaseerd op die inzichten, lessen en handelingsperspectieven, en helpt gemeenten grip te krijgen op hun financiën.
Gemeenten staan voor een ingewikkelde financiële opgave. De vraag naar ondersteuning groeit, terwijl de beschikbare middelen onder druk staan. Vergrijzing, bestaansonzekerheid en complexere hulpvragen resulteren uit in een steeds groter beroep op gemeentelijke voorzieningen. Tegelijkertijd moeten gemeenten hun begroting sluitend krijgen en scherpe keuzes maken over de inzet van schaarse capaciteit en middelen. Vanaf het ravijnjaar 2028 dreigt bovendien opnieuw een forse terugval in de beschikbare middelen.
Dus zoeken gemeenten niet alleen naar manieren om kosten te beheersen. Zij willen tevens passende en toegankelijke ondersteuning blijven bieden aan inwoners die deze nodig hebben. De centrale vraag is hoe zij dat kunnen doen binnen de beschikbare financiële en organisatorische ruimte.
Onderbouwde prioriteiten
Het sociaal domein omvat verschillende wetten, beleidsvelden en geldstromen. Binnen elk van deze onderdelen kunnen andere financiële en organisatorische knelpunten spelen. Zonder een breed overzicht is moeilijk vast te stellen wat de hoogste urgentie heeft en waar kansrijke verbeterpunten liggen.
Daarom is het belangrijk om eerst per onderdeel zichtbaar te maken waar de gemeente grip ervaart en waar niet. Waar worden beschikbare middelen het minst effectief ingezet? Op welke punten kan de financiële sturing worden versterkt? En welke knelpunten vragen als eerste om aandacht? Een analyse over de volle breedte van het sociaal domein helpt gemeenten om daarin onderbouwde prioriteiten te stellen.
Financiële sturing breed in beeld
Om gemeenten hierbij te ondersteunen, heeft Berenschot de 360°-scan Sociaal Domein ontwikkeld. Deze zelfevaluatietool brengt in kaart in hoeverre een gemeente grip heeft op financiën van het sociaal domein, en identificeert draaiknoppen om die grip te versterken.
De scan richt zich op de volle breedte van het sociaal domein en is indien gewenst ook modulair per wet af te nemen: Wmo, Jeugdwet, Participatiewet, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en Wet inburgering. Medewerkers doorlopen voor iedere wet stellingen over een aantal thema’s zoals ‘toegang’ en ‘sociale basis en preventie’ en ‘organisatie’. Het scoren van deze stellingen schept helderheid in hoe beleidskeuzes en de uitvoering in de praktijk de sturing op financiën beïnvloeden. De uitkomsten maken inzichtelijk op welke terreinen de gemeente voldoende grip ervaart en waar sprake is van kwetsbaarheden.
Wij analyseren de resultaten, valideren deze bij de gemeente en benoemen vervolgens concrete knoppen waaraan de gemeente kan draaien. Waar relevant, gaan deze handelingsopties over de grenzen van afzonderlijke domeinen heen.
De 360°-scan Sociaal Domein creëert overzicht over de volle breedte, helpt reflecteren en prioriteren, en reikt concrete draaiknoppen aan om de grip op financiën te vergroten.
Vertrekpunt voor gerichte verbetering
De kracht van de 360°-scan Sociaal Domein is dat deze betrekking heeft op het complete sociaal domein, waardoor gemeenten overzicht krijgen op waar wel en geen grip wordt ervaren. Daarnaast zet de zelfevaluatie medewerkers aan tot reflectie op de dagelijkse praktijk en de ervaren sturing. Met als resultaat een heldere prioritering en een concreet handelingsperspectief.
Daarmee is de scan een vertrekpunt voor gerichte verbetering. Op basis van de analyse, reflecties en draaiknoppen kan een gemeente besluiten verdere stappen te ondernemen om de sturing te verbeteren en meer grip te ervaren. Denk aan het verder uitwerken en implementeren van de draaiknoppen, het ondersteunen bij samenwerkingsvraagstukken of het opstellen van een monitoringsplan. Ook over deze vervolgstappen kan Berenschot adviseren.
Zet de eerste stap naar meer grip
Wil je als gemeente meer grip krijgen op de financiën in het sociaal domein? Of ben je op zoek naar meer grip binnen één specifieke wet? Neem dan contact op met één van onze adviseurs voor meer inzicht en het identificeren van concrete draaiknoppen.