Energiedelen met vrije leverancierskeuze (hierna: energiedelen) wordt naar verwachting in 2026 opgenomen in de Energiewet. Een goede ontwikkeling, maar de focus op lokaliteit kan nog veel sterker.
Energiedelen is een administratief concept om (lokale) uitwisseling expliciet te maken door producent en afnemer directer aan elkaar te koppelen zonder tussenpartij. Dit concept, onderdeel van het Europese Elektriciteitsmarkt Design (EMD), wordt gezien als een manier om duurzame energie betaalbaar en breed toegankelijk te maken.
Technisch gezien wordt energie automatisch gedeeld wanneer gebruik en afname gelijktijdig op dezelfde locatie plaatsvinden. Dit komt doordat elektriciteit altijd de kortste weg aflegt: als een gebruiker stroom vraagt en zijn buurvrouw produceert stroom, dan verbruikt hij in directe zin haar opgewekte energie.
Energie wordt doorgaans echter niet op deze manier verrekend, maar via een landelijke markt en energieleveranciers. Er is geen prikkel om transport over grote afstanden te beperken, waardoor transportschaarste ontstaat. Idealiter zou je lokaliteit bij energiedelen willen stimuleren om transportschaarste te beperken, maar dit ontbreekt in het huidige wetsvoorstel.
Andere opties voor goedkope energie voorhanden
Energiedelen, zoals opgenomen in het huidige voorstel, maakt het dus (administratief) mogelijk om energie tussen partijen te verhandelen zonder tussenkomst van een energieleverancier. Hierdoor kunnen consumenten en bedrijven onderling energie verhandelen. Dit betreft met name overtollige zonne- of windenergie, waardoor in theorie meer partijen zonder eigen opwek toegang krijgen tot deze goedkope energie.
Dat deze partijen nog geen toegang hebben tot goedkope energie, is echter een misvatting. Bij een overschot kunnen consumenten en bedrijven namelijk al profiteren van dynamische energiecontracten en dalcontracten, waarbij tijdens zonuren lagere tarieven gelden. De vraag is dan ook in hoeverre energiedelen daadwerkelijk ingezet zal worden, gezien de bestaande eenvoudige en toegankelijke alternatieven.
Er is geen prikkel om energiedelen lokaal te houden
In de huidige regelgeving is energiedelen niet beperkt tot geografisch nabijgelegen deelnemers. Gebruikers kunnen net zo goed stroom delen van Zeeland naar Groningen als van een zonneveld in hun eigen wijk. Hierdoor ontstaat geen automatische koppeling tussen energiedelen en het benutten van lokale overschotten. Iets wat voor het energiesysteem wél wenselijk is en in de huidige implementatie van energiedelen ontbreekt.
Andere landen, zoals Oostenrijk en België, kennen wel een prikkel voor het lokaal benutten van energie, in de vorm van belastingkortingen of lagere netwerkkosten. Dit stimuleert lokaal gebruik en verkleint daarmee de transportschaarsteproblematiek. Als het wetsvoorstel wordt aangevuld met een dergelijke prikkel, zou het van energiedelen een meer unieke propositie kunnen maken én tegelijkertijd gewenst gedrag stimuleren.