Afschaffen van het Persoonlijk Kilometerbudget (PKB) binnen Valys biedt voordelen voor individuele reizigers, maar zorgt voor forse extra druk op andere vormen van doelgroepenvervoer, zoals leerlingen- en Wmo-vervoer. Dit blijkt uit onderzoek van Berenschot in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).
Aanleiding voor het Valys-onderzoek is de motie-Agema (april 2024) waarin de Tweede Kamer de regering heeft verzocht de kilometerregistratie en het PKB af te schaffen. Hierdoor zouden Valys-pashouders onbeperkt bovenregionale taxiritten kunnen maken via de Valys-regeling.
De Valys-regeling in het kort
Valys is bedoeld voor reizigers met een mobiliteitsbeperking die sociaal-recreatieve ritten willen maken buiten de eigen regio. Reizigers die in aanmerking komen, ontvangen een Persoonlijk Kilometerbudget (PKB). Dit PKB is voor 2026 700 kilometer, en voor mensen met een ernstige mobiliteitsbeperking 2.350 kilometer. Valys Standaard-taxiritten zijn primair bedoeld om iemand van huis naar het station te brengen, of van het station naar de eindbestemming. Maar in de praktijk gebruiken veel reizigers de taxiritten voor de volledige rit van deur tot deur.
Uitgebreid onderzoek inclusief simulatie op basis van data
Berenschot onderzocht wat de gevolgen zijn van het afschaffen van de kilometerregistratie en het PKB, en op welke manier tegemoet kan worden gekomen aan de motie-Agema. Om tot een advies te komen, zijn meerdere scenario's onderzocht. Voor de scenario's werd een documentenstudie, gesprekken met betrokken partijen en een juridische analyse uitgevoerd. Bijzonder aan het onderzoek was de uitgebreide simulatie op basis van geanonimiseerde data van pashouders.
Bij dit onderzoek wilden we niet alleen afgaan op kwalitatieve data. Met een simulatie op basis van historische rittendata hebben we kunnen kwantificeren wat er gebeurt als het PKB wordt afgeschaft. Daaruit blijkt dat de vraag naar Valys naar verwachting fors stijgt, met ten minste 10 tot 14 procent.
-Valentin Schedereit, senior consultant mobiliteit bij Berenschot
Toename vervoersvraag met gevolgen
Valys staat niet los van andere vormen van doelgroepenvervoer. Vaak gaat het om dezelfde vervoerders en chauffeurs. Een forse toename van Valys-ritten kan daardoor nadelige gevolgen hebben voor bijvoorbeeld het Wmo-vervoer, leerlingenvervoer of zittend ziekenvervoer. Uit de scenarioanalyse komt dan ook naar voren dat afschaffing van het PKB voor de korte termijn weliswaar voordelen biedt voor individuele Valys-reizigers, maar zeer negatieve effecten heeft voor de stabiliteit en beheersbaarheid van het doelgroepenvervoer (inclusief Valys) als geheel.
Huidig systeem meest robuust
Na het beoordelen van verschillende scenario’s komt het huidige Valys-systeem als meest robuuste optie naar voren: het zorgt voor stabiliteit, beheersbaarheid en beperking van risico’s. Als een gedeeltelijke uitvoering van de motie wenselijk is, adviseert Berenschot de verdubbeling van het Hoog PKB van 2.350 naar 4.700 kilometer per jaar.
Naast de effecten van het afschaffen van het PKB onderzocht Berenschot of de kilometerregistratie kan vervallen. Hieruit blijkt dat kilometerregistratie noodzakelijk blijft. De registratie is onder meer nodig voor de planning van ritten, facturatie en verantwoording.
Ministerie neemt advies over
Op basis van het onderzoek raadt Berenschot af om het PKB af te schaffen. Het ministerie van VWS heeft dit advies overgenomen, zoals toegelicht in de brief van deminister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport aan de Tweede Kamer. Kijkend naar de toekomst stelt het rapport dat de inrichting van Valys moet worden bezien, en periodiek heroverwogen, in samenhang met de ontwikkeling van de toegankelijkheid van het openbaar vervoer. Ook moet Valys passen binnen een bredere langetermijnvisie op publieke mobiliteit.