Een grote meerderheid van de Nederlandse gemeenten maakt zich zorgen over toekomstige dreigingen, maar worstelt met het verhogen van de eigen weerbaarheid. Dat blijkt uit de Weerbaarheidsscan gemeenten van Berenschot, waarvoor een grootschalige enquête onder Nederlandse gemeenten werd verspreid.
Doel van het onderzoek was inzicht krijgen in hoe gemeenten zelf denken over hun status quo op het vlak van weerbaarheid. Uit de enquête komt naar voren dat 88,1% van de gemeenten zich zorgen maakt over mogelijke dreigingen. Maar liefst 92,1% denkt in de toekomst met hybride dreigingen te maken te krijgen.
Gemeenten zeggen vooral te vrezen voor langdurige uitval van communicatie, energie en andere vitale processen. Wanneer gevraagd om zichzelf een rapportcijfer te geven op verschillende weerbaarheidsthema’s, dan valt op dat gemeenten zichzelf het laagst scoren op vitale voorzieningen (5,5) en eigen continuïteit (5,7). Ook geeft meer dan de helft van de gemeenten aan nauwelijks budget te hebben gereserveerd voor het verhogen van de weerbaarheid.
Op dit moment zijn er in veel gemeenten college-onderhandelingen
-Nikki Sterkenburg, managing consultant nationale veiligheid bij Berenschot
Vooral gezien als veiligheidsvraagstuk
‘Op dit moment zijn er in veel gemeenten college-onderhandelingen,’ zegt Nikki Sterkenburg, managing consultant nationale veiligheid bij Berenschot. ‘We hopen dat de resultaten van de weerbaarheidsscan aanleiding zijn om het thema expliciet mee te nemen in de begrotingen.’
Ook wordt het verhogen van de weerbaarheid vaak nog als een veiligheidsvraagstuk gezien, terwijl het in de praktijk een bredere maatschappelijke opgave is. Zo valt op dat het thema binnen gemeenten sterk is belegd bij afdelingen (openbare orde en) veiligheid. Slechts bij 2,6% van de gemeenten is ook het sociaal domein betrokken.
Sociale verbondenheid en Zelfredzaamheid
‘Het is belangrijk om sociale verbondenheid en zelfredzaamheid te versterken,’ zegt Sterkenburg. ‘Ook in de VNG-handreiking wordt uitgebreid aandacht besteed aan deze sociale component. Gemeenten, inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties moeten samen kunnen blijven functioneren.’
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) bracht in augustus 2025 de Handreiking Weerbaarheid en Veerkracht op lokaal niveau uit. Ruim 8 op de 10 gemeenten zegt goed bekend te zijn met deze handreiking en bijna de helft geeft aan in grote tot zeer grote mate aan de slag te zijn gegaan hiermee.
