Gemeenten en het Rijk zoeken naar manieren om asielzoekers en statushouders sneller mee te laten doen in de samenleving. De aandacht verschuift daarbij naar aanpakken waarin werk, taal en participatie samenkomen. Wat levert dat op in de praktijk? Berenschot onderzocht twee casussen die laten zien hoe deze aanpak kan werken en wat dit betekent voor de versnelling van participatie. Zo hebben we voor het ministerie van SZW een regionale aanpak voor vrouwelijke statushouders onderzocht, en voor de gemeente Hardenberg de pilot Buitenkwartier getoetst.
Vrouwelijke statushouders naar werk
De opdracht van het ministerie van SZW betrof het in kaart brengen van de maatschappelijke waarde van een aanpak in de gemeenten Duiven, Westervoort en Zevenaar. Deze gemeenten begeleiden vrouwelijke statushouders gericht naar werk, met aandacht voor persoonlijke ontwikkeling, cultuur sensitieve begeleiding en aansluiting op de lokale arbeidsmarkt.
Hoewel een direct causaal verband binnen dit onderzoek niet aan te tonen valt, laat de maatschappelijke businesscase zien dat deze aanpak veel oplevert. Een bovengemiddeld aandeel van de betrokken vrouwen heeft inmiddels betaald werk gevonden. Daarmee groeit niet alleen hun inkomen, maar ook hun zelfstandigheid en positie in de samenleving. Werk zorgt voor meer sociale contacten, een groter netwerk en meer zelfvertrouwen.
Kijkend naar de maatschappelijke businesscase liggen de totale baten over de toekomstige werkzame levensduur van deze groep naar schatting tussen de € 7,16 miljoen en € 21,71 miljoen (afhankelijk van het aantal begeleidde vrouwen dat blijft werken). Omgerekend komt dat neer op ongeveer € 90.000 tot € 275.000 per deelnemer. De opbrengsten komen bij verschillende partijen terecht: bij de vrouwen zelf in de vorm van extra inkomen, bij gemeenten door lagere uitkeringskosten en bij de landelijke overheid via belastinginkomsten en bespaarde maatschappelijke kosten. Ook werkgevers profiteren doordat zij gemotiveerde medewerkers vinden in een krappe arbeidsmarkt.
Pilot Buitenkwartier
Ook de gemeente Hardenberg zet in op participatie. In de pilot Buitenkwartier lag vanaf de eerste dag van verblijf in het azc de focus op werk, taal en sociale participatie. Berenschot onderzocht de effecten van deze aanpak met een maatschappelijke kosten-batenanalyse. Daaruit blijkt dat deze werkwijze merkbare meerwaarde heeft. Deelnemers ontwikkelen sneller taalvaardigheid en doen eerder werkervaring op. Tegelijkertijd ontstaan meer contactmomenten tussen asielzoekers en werkgevers uit de omgeving. Dat draagt bij aan wederzijds begrip en aan een sterker lokaal netwerk.
Daarnaast toont de analyse ook een positief maatschappelijk saldo. Over de looptijd van de pilot bedraagt de netto-opbrengst ruim € 277.000, oftewel ongeveer € 5.300 per deelnemer. De baten komen vooral terecht bij landelijke partijen en bij de deelnemers zelf, terwijl de gemeente een groot deel van de kosten draagt. Omdat de langetermijneffecten nog niet zijn meegenomen, kan de uiteindelijke opbrengst hoger uitvallen wanneer deelnemers duurzaam aan het werk blijven.
Het onderzoek maakt eveneens duidelijk wat nodig is om deze aanpak verder te brengen. Structurele financiering, doorlopende leer- en werktrajecten en betere landelijke afspraken over het inzetten van asielzoekers op de arbeidsmarkt zijn belangrijke voorwaarden. Ook praktische knelpunten, zoals gegevensuitwisseling en vergunningprocedures, vragen om landelijke oplossingen.
Beter zicht op wat werkt
De projecten illustreren dat vanaf het begin investeren in werk en participatie loont. Voor asielzoekers en statushouders betekent het een vlottere start in Nederland, gemeenten en werkgevers biedt het kansen om talent te benutten en integratie te versnellen.
Door deze initiatieven goed te analyseren en de resultaten inzichtelijk te maken, ontstaat steeds beter zicht op wat werkt. Dat helpt overheden om beleid verder te ontwikkelen en succesvolle aanpakken breder toe te passen. Uiteindelijk gaat het om hetzelfde doel: nieuwkomers zo snel mogelijk de kans geven om mee te doen in de samenleving.
Ook benieuwd naar de (financiële) effecten van uw participatieprogramma of wat een vergelijkbaar programma uw gemeente zou opleveren? Of overweegt u een dergelijk participatieprogramma op te zetten? Onze adviseurs denken graag met u mee over mogelijke oplossingen en onderzoeken.
Blijf op de hoogte van onze laatste inzichten
Meld u aan voor onze nieuwsbrief Sociaal Domein