Hoe transformeer je toezicht op strategie van een jaarlijkse goedkeuring naar een doorlopend, dynamisch proces? En wat zijn veelvoorkomende valkuilen en aandachtspunten bij toezicht op strategie?
Effectief toezicht op strategie en uitvoering
De Toolkit Commissariaat, waar Berenschot een bijdrage aan leverde, beantwoordt deze en andere vragen door het bundelen van inzichten, best practices en adviezen. Daarmee biedt dit handboek praktische handvatten voor toezichthouders die hun rol willen verdiepen en als raad verder willen groeien.
Kwaliteit van strategisch denkproces toetsen
Strategie raakt aan de kern van de onderneming en dient daarom diepgaand getoetst te worden. Toch blijft toezicht vaak beperkt tot een jaarlijkse sessie waarin een richting wordt gepresenteerd en goedgekeurd. De toolkit benadrukt dan ook: effectief toezicht gaat niet om het einddocument, maar om het besluitvormingsproces. Commissarissen moeten de kwaliteit van het strategisch denkproces toetsen: komen strategische keuzes zorgvuldig tot stand, zijn alternatieven overwogen en risico’s expliciet ingeschat? Het SAF-model biedt hierbij houvast:
-
Suitability – Sluit de strategie aan bij de context en missie? Is de strategie geschikt voor de interne en externe context van de organisatie? Past de koers bij de missie, capaciteiten, marktontwikkelingen en de concurrentie?
-
Acceptability – Is er draagvlak voor de strategie bij stakeholders? Sluit de voorgestelde richting aan bij de cultuur, waarden en verwachtingen?
-
Feasibility – Is de strategie uitvoerbaar? Is er een realistisch plan voor implementatie en sturing?
Strategisch toezicht is geen handtekening onder een koers, maar een bijdrage aan de totstandkoming van een richting die realistisch, gedragen en uitvoerbaar is.
Dynamisch leerproces
Een veelvoorkomende valkuil is dat het bestuur één strategisch voorstel presenteert, zonder expliciete analyse van alternatieven, en de raad wordt gevraagd te volgen. In dat geval is het zaak dat de raad doorvraagt. Welke alternatieven zijn overwogen? Waarom zijn andere routes verworpen? Welke aannames liggen ten grondslag aan de gekozen richting?
De uitvoering is daarbij minstens zo belangrijk als de richting. Veel strategieën stranden niet op visie, maar op realisatie. De raad dient te waken over de haalbaarheid van plannen, de inrichting van sturing, evaluatie en bijstelling, en erop te letten dat voldoende executiekracht aanwezig is. Strategie is geen eenmalige keuze, maar een dynamisch leerproces.
Duidelijke rolneming
Toezicht op strategie is bij uitstek het domein waarin rolgrenzen kunnen vervagen. Omdat commissarissen vaak waardevolle ervaring meebrengen in strategieontwikkeling, is de verleiding groot om mee te denken, scenario’s aan te dragen en te adviseren. Dat kan van grote betekenis zijn, mits het gepaard gaat met duidelijke rolneming. De raad is geen co-creator van beleid, maar moet waarborgen dat het beleidsproces strategisch en verantwoord is ingericht.
De hoogste toegevoegde waarde ligt in de combinatie van afstand en betrokkenheid: de kunst om de vragen te stellen die het bestuur zélf aan het denken zetten.
Doeltreffend toezichthouden
Een effectieve raad:
-
spreekt met het bestuur over strategie, niet als individuele sparringpartners in de marge;
-
vraagt door naar alternatieven en uitvoerbaarheid, maar bepaalt niet;
-
bewaakt het proces, maar schrijft geen beleid;
-
accepteert de uitkomst, mits die berust op redelijke analyse en afweging;
-
ziet strategie als proces, niet als einddocument;
-
organiseert reflectiemomenten in de jaaragenda, waarbij de raad ook zijn eigen valkuilen en aandachtspunten in kaart brengt door middel van een zelfevaluatie.
Verdieping
Benieuwd naar de volledige paragraaf over ‘Toezicht op strategie en uitvoering’ uit de Toolkit Commissariaat? Download hem hieronder.
