Veel gemeenten zetten in hun coalitieakkoord in op het verbeteren van wijken, het versterken van de sociale basis, het tegengaan van eenzaamheid en het beter verbinden van zorg, welzijn en wonen. In die zoektocht vormen zorgzame gemeenschappen een belangrijk antwoord.
Zorgzame gemeenschappen brengen veel van deze gemeentelijke ambities samen. Zo versterken ze democratische betrokkenheid en gaan de keerzijde van individualisering tegen. Ook sluiten ze aan op de leefwereld van burgers, dragen bij aan de toekomstbestendigheid van zorg en ondersteuning, en verbeteren ze de kwaliteit van buurten. Vijf belangrijke redenen dus voor gemeenten om hierin te investeren.
Investeren in sterke gemeenschappen is dan ook geen apart thema naast alle andere opgaven. Het verenigt verschillende ambities en geeft concreet vorm aan een omslag in de manier van kijken en werken van overheden.
1. Zorgzame gemeenschappen versterken democratische betrokkenheid
Het vertrouwen in overheid en instituties staat onder druk. Veel mensen ervaren afstand tot beleid, besluitvorming en professionele systemen. Tegelijk zoeken overheden naar manieren om democratische betrokkenheid te versterken en inwoners meer invloed te geven op hun leefomgeving.
Zorgzame gemeenschappen geven daar concreet vorm aan. Niet alleen professionals of beleidsmakers bepalen wat nodig is; inwoners krijgen zelf invloed op de inrichting van hun buurt, ondersteuning en samenleven. In een zorgzame gemeenschap zijn inwoners geen consumenten van voorzieningen, maar mede-eigenaren van oplossingen. Zij beschikken over kennis, ervaring, relaties en initiatiefkracht, die in institutionele systemen vaak onvoldoende worden gezien of benut.
Democratisering betekent daarom ruimte maken voor collectieve besluitvorming, bewonersinitiatieven en informele netwerken. Niet omdat de overheid zich terugtrekt, maar omdat publieke verantwoordelijkheid sterker wordt wanneer deze gezamenlijk wordt gedragen.
2. Zorgzame gemeenschappen brengen balans in een sterk geïndividualiseerde samenleving
Het vertrouwen in overheid en instituties staat onder druk. Veel mensen ervaren afstand tot beleid, besluitvorming en professionele systemen. Tegelijk zoeken overheden naar manieren om democratische betrokkenheid te versterken en inwoners meer invloed te geven op hun leefomgeving.
Zorgzame gemeenschappen geven daar concreet vorm aan. Niet alleen professionals of beleidsmakers bepalen wat nodig is; inwoners krijgen zelf invloed op de inrichting van hun buurt, ondersteuning en samenleven. In een zorgzame gemeenschap zijn inwoners geen consumenten van voorzieningen, maar mede-eigenaren van oplossingen. Zij beschikken over kennis, ervaring, relaties en initiatiefkracht, die in institutionele systemen vaak onvoldoende worden gezien of benut.
Democratisering betekent daarom ruimte maken voor collectieve besluitvorming, bewonersinitiatieven en informele netwerken. Niet omdat de overheid zich terugtrekt, maar omdat publieke verantwoordelijkheid sterker wordt wanneer deze gezamenlijk wordt gedragen.
3. Ondersteuning in zorgzame gemeenschappen sluit aan op de leefwereld
Mensen leven niet in trajecten en domeinen. Hun dagelijks leven laat zich niet opdelen in zorg, welzijn, wonen, werk, inkomen of participatie. Toch is de ondersteuning vanuit gemeenten vaak wel zo georganiseerd. Verschillende systemen werken naast elkaar, met eigen regels, loketten en financiering. Daardoor sluiten professionele zorg en ondersteuning niet altijd aan bij de werkelijkheid van mensen.
In zorgzame gemeenschappen versterkt ondersteuning die werkelijkheid. Ondersteuning sluit aan op de leefwereld en wordt geboden in de buurt, het dorp, de straat, de school, de vereniging en de plekken waar mensen elkaar ontmoeten. Zodoende is ondersteuning dichterbij, menselijker en samenhangender.
Dat vraagt om een andere manier van werken van partijen in zorg en welzijn. Niet het aanbod of de organisatie staat centraal, maar het dagelijks leven van mensen en gemeenschappen. Professionals blijven onmisbaar, maar hun rol verandert: zij verbinden, versterken en sluiten aan bij wat er al is. Zo wordt zorg niet los van het leven georganiseerd, maar ingebed in de omgeving waarin mensen wonen, leven en elkaar ontmoeten.
4. Zorgzame gemeenschappen dragen bij aan de toekomstbestendigheid van zorg en ondersteuning
De druk op zorg en ondersteuning neemt toe. Vergrijzing, personeelstekorten en een groeiende vraag naar hulp maken steeds duidelijker dat het huidige systeem tegen grenzen aanloopt. Tegelijkertijd zijn veel vragen waarmee mensen aankloppen niet alleen medisch of professioneel van aard. Vaak spelen ook eenzaamheid, verlies van structuur, gebrek aan betekenis of het ontbreken van steun in de directe omgeving een rol.
Zorgzame gemeenschappen zijn niet dé oplossing voor de zorgkloof. Daarvoor zijn de vraagstukken te groot en te complex. Ze mogen ook niet worden ingezet als goedkoop alternatief voor professionele zorg. Wel vormen zorgzame gemeenschappen een onmisbaar onderdeel van een toekomst waarin we geconfronteerd worden met de grenzen van wat professionele zorg kan oplossen.
Toekomstbestendige zorg vraagt om een andere verdeling van verantwoordelijkheid. Professionele zorg blijft onontbeerlijk, maar kan niet alle sociale vragen alleen dragen. In zorgzame gemeenschappen krijgen wederkerigheid, samenredzaamheid en informele steun opnieuw vorm. Niet als snelle, makkelijke oplossing, maar als een noodzakelijke omslag.
5. Zorgzame gemeenschappen versterken de kwaliteit van de buurt
Zorgzame gemeenschappen gaan niet alleen over zorg en ondersteuning, maar dragen eveneens bij aan de kwaliteit van de buurt als leefomgeving. Waar mensen elkaar kennen, eerder signalen delen en zich betrokken voelen bij hun omgeving, ontstaat meer vertrouwen, veiligheid en onderlinge verbondenheid.
Daarmee raken zorgzame gemeenschappen ook aan de gemeentelijke opgave van leefbare wijken met passende voorzieningen, prettige ontmoetingsplekken en een veilige openbare ruimte. Die fysieke en sociale kwaliteit zijn nauw met elkaar verbonden. Zorgzame gemeenschappen geven vorm aan hun omgeving, zowel sociaal als fysiek.
Zorgzame gemeenschappen versterken zodoende de kwaliteit van samenleven. Ze dragen bij aan buurten waar mensen zich thuis voelen, verantwoordelijkheid nemen voor hun omgeving en elkaar weten te vinden wanneer dat nodig is.
Berenschot versterkt zorgzame gemeenschappen
Kortom, genoeg redenen voor gemeenten om vol in te zetten op het versterken van zorgzame gemeenschappen. En zodoende de realisatie van hun ambities rond meerdere maatschappelijke vraagstukken dichterbij te brengen.
Berenschot ondersteunt gemeenten, zorg- en welzijnsorganisaties, woningcorporaties en andere partners bij het versterken van zorgzame gemeenschappen. We helpen bij het bepalen van visie en strategie, brengen de krachten en behoeften van wijken en dorpen in beeld en adviseren over samenwerking, financiering en organisatieverandering. Daarbij verbinden we leef- en systeemwereld met elkaar en begeleiden we gemeenten en andere partijen in het realiseren van duurzame verandering.