De Wsw verdwijnt en de Participatiewet-doelgroep wordt groter en complexer. Gemeenten en sociaal ontwikkelbedrijven moeten keuzes maken over hoe zij inwoners duurzaam ondersteunen binnen beperkte financiële en organisatorische kaders.
Berenschot biedt gemeenten een compleet instrumentarium om van inzicht naar uitvoering te komen. Met deze toolbox, ontwikkeld in opdracht van SZW, Cedris en Divosa, ondersteunen wij het maken van een gedragen visie, het kiezen van een organisatiemodel en het doorrekenen van financiële consequenties. Zo bouwen we samen aan een toekomstbestendige sociale infrastructuur en uitvoeringsorganisatie.
Gemeenten staan voor een ingrijpende transitie in het sociaal domein. De Wsw verdwijnt geleidelijk en daar komt een grotere, complexere Participatiewet‑doelgroep voor in de plaats. Deze nieuwe doelgroep vraagt veel van de sociale infrastructuur én van de uitvoeringsorganisaties.
Gemeenten en sociaal ontwikkelbedrijven staan bij deze ingrijpende opgave voor lastige keuzes. Hoe willen ze hun inwoners ondersteunen die het zelfstandig niet redden op de arbeidsmarkt? En hoe richten ze de sociale infrastructuur, dienstverlening en uitvoeringsorganisatie zó in dat inwoners duurzaam geholpen worden – binnen de financiële en organisatorische kaders van morgen? Zonder duidelijke keuzes en afspraken met het sociaal ontwikkelbedrijf verdwijnt geleidelijk aan de financiële basis en komen steeds minder mensen aan de slag.
Het Rijk en de VNG hebben dan ook afgesproken dat gemeenten (regionale) visieplannen ontwikkelen voor een toekomstbestendige sociale infrastructuur, gekoppeld aan de toekomstige uitvoering van de Participatiewet. Deze plannen worden in 2026 verwacht. Het impulsbudget dat aan gemeenten wordt verstrekt, is expliciet bedoeld om deze visieplannen te maken én uit te voeren.
Om gemeenten en sociaal ontwikkelbedrijven te helpen bij de benodigde stappen richting een toekomstbestendige uitvoeringsorganisatie, heeft Berenschot het recent ontwikkelde instrumentarium in opdracht van SZW (onderzoek + handreikingen) en Cedris & Divosa (rekentools) bijeengebracht in één toolbox. Daarnaast verzorgen wij de bijbehorende trainingen, zodat gemeenten komen van inzicht naar toepassing. Door stapsgewijs de tools uit de toolbox toe te passen, werkt u doelgericht aan gedragen keuzes en uitvoering. Bekijk ook de handreikingen versterking sociale infrastructuur.
Wat is de gemeentelijke opgave en waar staan we? Het rapport geeft inzicht in de context en brengt de feiten in beeld, alsmede de verschillen tussen gemeenten, financiële risico’s en de structurele opgave van Wsw krimp en groei Participatiewet doelgroep.
Wat gaan we doen? De handreiking biedt een handelingsperspectief voor de analyse en het inrichten/herinrichten van de sociale infrastructuur en het sociaal ontwikkelbedrijf (organisatievormen, afwegingen, regionale samenwerking, governance). Tevens presenteert de handreiking de verschillende organisatiemodellen voor de uitvoering van de Participatiewet en de Wsw.
Wat gaat het kosten en wat gaat het opleveren? De handreiking biedt houvast voor het maken van de financiële analyse, het sturen op doelmatigheid, het maken van meerjarenramingen en het in beeld brengen van de maatschappelijke kosten en baten. Met de rekentool zijn per gemeente de maatschappelijke en financiële kosten en baten te achterhalen van de inzet van loonkostensubsidies en het realiseren van arbeidsplekken bij het sociaal ontwikkelbedrijf.
Handreiking Verhogen operationeel resultaat
Rekentool MKBA LKS
Kunnen we het betalen? De handreiking biedt inzicht in de werking van het bijstands- en LKS-budget, de integratie uitkeringen en het gemeentefonds. Ook wordt uitgelegd hoe middelen meebewegen met lokaal beleid en wat de beleidsruimte is. Met de rekentool is per gemeente inzichtelijk welke middelen beschikbaar zijn voor de verschillende functionaliteiten. Ook zijn de effecten van (eventueel) te maken beleidskeuzes na te gaan.
Handreiking Explicitering van budgetten
Rekentool Rijksmiddelen Participatiewet en Wsw
Voorlopige bijstandsbudgetten 2026 en definitieve budgetten 2025
Septembercirculaire gemeentefonds 2025
Hoe spreken we het af? De handreiking helpt bij het maken van financiële afspraken tussen gemeente(n), sociaal ontwikkelbedrijf en sociale dienst (zowel op afstand als intern). Dit helpt te komen tot een transparante bekostiging tussen gemeente en en bij het onderbouwen van de kosten van de basisdienstverlening, passend bij lokale opgaven.
Handreiking Bekostigingsafspraken
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid vernieuwt de arbeidsmarktinfrastructuur en vraagt regio’s nauwer samen te werken richting een Regionaal Werkcentrum (RWC). Met één toegankelijk loket (‘no wrong door’) moeten werkenden, werkzoekenden en werkgevers sneller passende ondersteuning vinden.
Voor de implementatie is het van belang planning, rollen en monitoring vast te leggen, en tijdig concernfinanciën en bestuur hierbij te betrekken. Berenschot biedt gemeenten en sociaal ontwikkelbedrijven verder de volgende trainingen aan om de toolbox werkend te krijgen in hun eigen praktijk:
Berenschot heeft al vele gemeenten, regio’s en sociaal ontwikkelbedrijven geholpen bij het bouwen van een toekomstbestendige uitvoeringsorganisatie – van visievorming en organisatiemodellen tot financiële doorlichting, bekostiging en governance, inclusief begeleiding bij implementatie. Berenschot beschikt over een uitgebreid instrumentarium. Naast de hier gepresenteerde toolbox, beheren wij ook de benchmark van de Participatiewet en de benchmark van het Sociaal Ontwikkelbedrijf. Al deze instrumenten passen wij toe in onze opdrachten.
Ook stappen zetten richting een toekomstbestendige sociale infrastructuur? Neem dan contact met ons op voor een vrijblijvende verkenning.
