Als strategisch adviseur verbindt Monique Barnhoorn internationale innovatie met de Nederlandse overheidspraktijk. “Ik werk waar het er écht toe doet. Waar technologie en samenleving elkaar raken. En waar de overheid weet dat het anders moet, maar nog niet hoe.”
Sinds eind 2024 is Barnhoorn strategisch adviseur bij de Taskforce Gegevensdeling, ingesteld door het ministerie van JenV. “Gegevens over mensen in kwetsbare situaties zijn het fundament voor een veilige en rechtvaardige samenleving. Als die gegevens niet op de juiste plek komen, heeft dat directe gevolgen voor echte mensen – niet voor systemen of processen.”
Gegevensdeling is een slepend vraagstuk
De vraag hoe de overheid omgaat met het delen van gegevens over mensen, bestaat al twintig jaar en wordt steeds urgenter. Hoewel het vaak wordt gezien als een juridisch of technisch vraagstuk, gaat het om persoonsgegevens van mensen in kwetsbare situaties: in de jeugdzorg, de vrouwenopvang, het veiligheidsdomein. “Het gesprek over gegevensdeling heeft heel lang in één richting gestaan: juridisch scherpte zetten op wat mag en niet mag. Wat er gebeurt als we niks doen, is onderbelicht gebleven”, stelt Barnhoorn. “Terwijl ook het niet-delen van gegevens slachtoffers kent. Denk aan een vrouw in een blijf-van-mijn-lijfhuis die geen volledige bescherming krijgt omdat informatie tussen organisaties blijft hangen. Of aan een kind in de jeugdzorg waar zes instanties een stukje zien maar niet het geheel.”
Mijn werk is het gesprek te kantelen: van ‘mag het?’ naar ‘wat kost het ons als we het niet doen?
- Monique Barnhoorn, strategisch adviseur bij deTaskforce Gegevensdeling
Strategie en verhaal bouwen op wat er speelt
Barnhoorns rol ligt niet in de juridische analyse, en ze zit ook niet aan de keukentafel met professionals. ”Mijn collega’s zijn degenen die het veld in gaan en ophalen wat er speelt. Alles wat zij meenemen breng ik samen en maak daar strategie, aanpak en verhaal van. Binnen de JenV-toren en naar buiten toe: naar bestuurders, departementen en andere partijen die dit vraagstuk raakt.” Zo is de positie die de Taskforce inneemt herkenbaar voor iedereen die ermee te maken heeft. “Mijn werk is het gesprek te kantelen: van ‘mag het?’ naar ‘wat kost het ons als we het niet doen?’”
Weerbaarheid begint met het goede gesprek
Naast haar opdracht bij JenV is Barnhoorn sinds 2023 actief bij de Interdepartementale Commissie Bedrijfsvoering Rijk. Sinds vorig jaar werkt ze vanuit Defensie in de interdepartementale werkgroep ‘Weerbaarheid rijksoverheid tegen militaire en hybride dreiging’, aan het onderdeel weerbare ambtenaren. “Niet alleen militairen moeten weerbaar zijn, ook de civiele kant van het Rijk. Mijn werk omvat niet alleen de inhoud en strategie, maar ook het normaliseren van het gesprek: zorgen dat we praten over wat er moet gebeuren als de stroom uitvalt of als digitale infrastructuur onder druk komt te staan.”
Bestuurders denken niet graag in worst-case scenario’s. Ze praten liever over kansen dan over dreigingen
- Monique Barnhoorn, strategisch adviseur bij deTaskforce Gegevensdeling
Nadrukkelijk geen beleid op de plank
Bij Defensie is denken in dreigingen het uitgangspunt – en dat is precies wat Barnhoorn inbrengt in de bredere rijksoverheid. “De kennis en kunde die daar al jaren bestaat, kunnen andere departementen gebruiken. Mijn taak is die brug te slaan.” Samen met haar team ontwikkelt ze een programma met producten die aansluiten bij de Denk Vooruit-campagne en bij de ontwikkelingen vanuit Defensie. “Niet ‘ook doen’ naast denken, maar denken en doen als één beweging. De goede ideeën komen vaak pas als je iets probeert.”
AI is kans én bedreiging
Een opdrachtgever moet willen meebewegen, risico’s durven nemen. Dat is een van de voorwaarden voor Barnhoorn. “Vraagstukken waarvan je weet dat het anders moet, maar nog niet hoe. Dan moet je durven en willen leren.” Binnen haar werkgebied is de mens nog steeds de belangrijkste factor. “We staan nu nog aan het stuur, maar moeten dat stuur wel blijven vasthouden.” AI ziet ze als kans én bedreiging. “We kunnen niet meer zonder, moeten ook niet meer zonder willen. Maar wel binnen de juiste kaders, met duidelijke rollen, taken en verantwoordelijkheden.”
Ondanks alle technologie is de mens nog steeds de belangrijkste factor
- Monique Barnhoorn, strategisch adviseur bij deTaskforce Gegevensdeling
Vóórlopen, niet bijblijven
Kennis die je voor jezelf houdt gaat verloren. Maar Barnhoorn gaat verder dan kennis delen, ze haalt die actief op. Als innovation scout bezoekt ze jaarlijks meerdere internationale conferenties, waaronder SXSW. “Niet om bij te blijven, maar om voor te lopen. Juist buiten de overheid – in de cultuursector, de muziekwereld, de creatieve industrie – zie je hoe organisaties omgaan met verandering, hoe ze meebewegen en zich aanpassen. Die lessen zijn voor de overheid vaak veel relevanter dan wat een andere overheid doet. Die patronen haal ik eruit en vertaal ik naar de Nederlandse praktijk.”
Haar podcast I-talk past in diezelfde logica. “Voor mij is dat geen marketingmiddel, maar een manier om gesprekken te voeren die normaal niet gevoerd worden, met mensen die normaal niet samen aan tafel zitten. Voor de luisteraar is het inhoud. Voor mij is het ook een tool om denken in beweging te houden – dat van mij, en dat van de mensen met wie ik werk.”
Supercliché leiderschapsadvies
Een leiderschapsadvies dat haar altijd is bijgebleven: blijf jezelf. “Supercliché maar zo waar. Als je langer in een organisatie bent, heb je de neiging je te conformeren. Niet doen! Blijf ongemakkelijke gezichtspunten geven, ook als het niet uitkomt, blijf vragen stellen die niemand stelt.” Altijd blijven leren is een belangrijke drijfveer. “Dat is nodig om van meerwaarde te blijven. En waar ik nu inspiratie uit het buitenland naar Nederland haal, wil ik dat de komende jaren ook omdraaien en de Nederlandse aanpak vertalen naar internationale gremia.”
Daadwerkelijk verandering realiseren
Trots is Barnhoorn wanneer ze daadwerkelijk verandering weet te realiseren. “Tien jaar geleden organiseerde ik de eerste hackathon voor het ministerie van BZK, waaruit de Kopie ID-app is voortgekomen. Of neem de Donald Duck over AI en publieke waarden, al acht jaar geleden. Daar hebben we een compleet lesprogramma aan gekoppeld. Vorig jaar hebben we opnieuw wedstrijden georganiseerd rond open overheid, met concrete oplossingen als resultaat. Dingen opzetten die anderen helpen in hun werk, daar doe ik het voor.”
Dit interview is onderdeel van Interim-management bij Berenschot.
Over Monique Barnhoorn
Sinds 2006 is Monique Barnhoorn vanuit haar eigen bureau PPM Advies actief als strategisch adviseur op het snijvlak van digitalisering, innovatie en publieke organisatieontwikkeling. Daarvoor werkte ze bij Randstad, Rabobank en RTL, steeds in een communicatie- en/of adviesfunctie. “Strategie, marketing en communicatie zijn binnen de overheid geen losse vakgebieden. Het gaat steeds om de manier waarop je beleid laat landen, draagvlak organiseert en complexe vraagstukken vertelbaar en bespreekbaar maakt.”