Gemeenten en zorgkantoren zijn op grond van respectievelijk de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de Wet langdurige zorg (Wlz) verplicht onafhankelijke cliëntondersteuning (OCO) aan te bieden aan inwoners die tijdelijk of blijvend zorg of ondersteuning nodig hebben.
Hoewel de baten van OCO zich niet volledig in euro’s laten kwantificeren, acht Berenschot het op basis van onderzoek in opdracht van het ministerie van VWS aannemelijk dat OCO maatschappelijk niet alleen een betekenisvolle, maar ook een kostendekkende investering is.
Redzaamheid en participatie versterken
Met onafhankelijke cliëntondersteuning (OCO) beoogt de overheid inwoners te ondersteunen bij het maken van passende keuzes en het organiseren van hun hulpvraag, door middel van onafhankelijke informatie en advies, met als doel hun zelfredzaamheid en participatie te versterken.
Preventieve rol
Op basis van de analyse van de onderzoeksbevindingen concludeert Berenschot dat OCO aantoonbare maatschappelijke meerwaarde heeft, die naar verwachting de uitvoeringskosten overtreft. “Deze meerwaarde is het meest zichtbaar bij cliënten met complexe, meervoudige of vastgelopen ondersteuningsvragen”, stelt Bram Berkhout, senior managing consultant bij Berenschot. “OCO draagt hier bij aan versterking van regie, het organiseren van passende en samenhangende ondersteuning en het voorkomen van escalatie. Tegelijkertijd vervult OCO ook een belangrijke preventieve rol, door laagdrempelig informatie en advies te bieden en te voorkomen dat problemen onnodig verergeren.”
Diverse facturen bepalen effectiviteit
In hoeverre die ondersteuning daadwerkelijk effect heeft, hangt sterk af van de beschikbare uitvoeringsruimte (urenruimte) van OCO’ers. Ook de onafhankelijke handelingsvrijheid van OCO’ers en de wijze waarop gemeenten OCO beleidsmatig en organisatorisch hebben ingericht, zijn daarbij bepalend. “Meer (uren)ruimte en een gerichte inzet gaan aantoonbaar samen met grotere maatschappelijke effecten”, aldus Berkhout. “Tegelijkertijd kunnen beperkte bekendheid van OCO en structurele knelpunten in het stelsel de preventieve potentie ervan beperken.”
Cruciale brugfunctie in complex stelsel
OCO is daarmee van grote waarde in een complex en moeilijk toegankelijk stelsel. Tegelijkertijd is een sterke inzet en zichtbare impact een signaal dat dit stelsel voor veel inwoners tekortschiet. “Zolang deze structurele complexiteit blijft bestaan, vervult OCO een cruciale brugfunctie tussen inwoner en systeem”, zegt Berkhout.
Aanbevelingen voor alle stakeholders
Op basis van dit onderzoek formuleerde Berenschot vier aanbevelingen voor gemeenten, zorgkantoren en OCO-aanbieders om uitvoering, positionering en randvoorwaarden te verbeteren. De vijfde aanbeveling is gericht op de rijksoverheid.
- Creëer meer inzicht in de effectiviteit van OCO
- Borg de onafhankelijkheid
- Realiseer een heldere taakafbakening
- Vergroot de bekendheid van OCO
- Borg en benut OCO op stelselniveau
Brede onderzoeksinsteek
De uitkomsten zijn gebaseerd op een documentenstudie, groepsinterviews met landelijke stakeholders en onafhankelijke cliëntondersteuners (OCO’er) en een enquête onder OCO’ers. Tevens voerde Berenschot elf casusstudies (acht Wmo en drie Wlz) uit en werden gesprekken gevoerd met cliënten of hun naasten. In drie gemeentelijke casussen is tevens de cliëntenraad of adviesraad sociaal domein betrokken.
Begin juli heeft minister Sterk (Langdurige Zorg, Jeugd en Sport) van het ministerie van VWS het rapport ‘De impact en waarde van OCO in beeld’ naar de Tweede Kamer gestuurd.
