Universiteiten van Nederland wilde inzichtelijk krijgen of het eigen landelijke cultuurveranderingsprogramma ‘Erkennen & Waarderen’ echt landt op de werkvloer. Berenschot maakte de voortgang en de effecten zichtbaar met de Cultuurbarometer.
Inzicht in ervaringen en beleving
Binnen het programma Erkennen & Waarderen werken universiteiten, umc’s, onderzoeksinstellingen en wetenschapsfinanciers aan een bredere waardering van wetenschappelijk werk. Naast onderzoek telt ook onderwijs, impact, leiderschap, open science en samenwerking. Om zicht te krijgen op de voortgang van het programma, zette Berenschot de Cultuurbarometer in om ervaringen en beleving van wetenschappers in alle deelnemende instellingen te inventariseren. Berenschot voerde de Cultuurbarometer zowel in 2024 als in 2026 uit.
Van ambitie naar praktijk
Uit de Cultuurbarometer blijkt dat wetenschappers de ambitie van Erkennen & Waarderen breed steunen. Of de beoogde verandering ook werkelijk is gerealiseerd, is lastig te meten. Dat raakt namelijk aan minder tastbare zaken als loopbaanpaden, beoordelingscriteria, leiderschap, teamwerk en de manier waarop medewerkers erkenning, waardering en beloning ervaren. Om toch goed inzicht te krijgen in waar dat zichtbaar is en waar verdere bijsturing nodig is, heeft Berenschot in 2026 gekeken naar het verschil tussen de twee metingen.
Bekendheid met programma is toegenomen
De tweede meting, een combinatie van kwantitatieve analyse en kwalitatieve duiding, vond plaats onder wetenschappers van 26 instellingen. In totaal vulden 6.500 respondenten de vragenlijst in. De uitkomsten laten zien dat de bekendheid met het programma is toegenomen: in 2026 was 45% van de respondenten vooraf al grotendeels tot volledig bekend met Erkennen & Waarderen. De ambities worden breed onderschreven, vooral waar het gaat om meer focus op kwaliteit en meer ruimte voor verschillende loopbaanpaden.
Praktische doorwerking blijft achter
Tegelijkertijd blijkt dat de doorwerking in de praktijk achterblijft. Respondenten zien vooral veranderingen in beleid en veel minder in hun dagelijkse werkzaamheden. Ze voelen zich gemiddeld redelijk erkend en gewaardeerd, maar ook minder beloond. Traditionele criteria zoals publicaties en subsidies blijven volgens veel respondenten nog steeds zwaar meewegen in beoordeling en loopbaanstappen, en criteria als leiderschap en teamwerk minder.
Weten waar het schuurt
De inzet van de cultuurbarometer maakt zichtbaar waar de beweging al op gang komt en waar nog frictie zit. Zo blijft communicatie over het programma beperkt, zijn criteria voor werving en bevordering voor veel medewerkers onvoldoende helder en worden alternatieve loopbaanpaden nog niet overal als gelijkwaardig ervaren. Verder laat de meting zien dat verschillen tussen functiegroepen, vakgebieden, gender en nationaliteiten mede bepalen hoe het programma wordt beleefd.
Concrete aanknopingspunten
De uitkomsten van de cultuurbarometer leverden de instellingen niet alleen een beeld op van draagvlak en voortgang, maar vooral ook concrete aanknopingspunten voor het vervolg. Denk aan gerichtere communicatie, transparantere loopbaancriteria en meer aandacht voor de praktische vertaling van bredere waardering naar beoordeling, ontwikkeling en leiderschap.
Bredere relevantie
Ook buiten de academische wereld is bij cultuurverandering vaak hetzelfde patroon zichtbaar: ambities worden breed gedeeld, maar de vertaling naar de dagelijkse praktijk is weerbarstig. Dan is het essentieel om niet alleen te weten óf er beweging is, maar ook waar die stokt en wat nodig is om verder te komen. De cultuurbarometer van Berenschot helpt dan om een abstract veranderdoel om te zetten in concrete sturingsinformatie.
Het volledige rapport over de tweede meting is te downloaden op de site van Universiteiten van Nederland.