In opdracht van het ministerie van BZK hebben de Universiteit Utrecht en Berenschot afgelopen jaar het bestaande CODIO-waardenkader doorontwikkeld naar een praktisch toepasbaar CODIO-instrument. In afstemming met stakeholders en na toetsing in de praktijk resulteerde dit in een handzamer instrument voor overheidsorganisaties voor het vormgeven van goed digitaal bestuur.
Verantwoord benutten
De Code Goed Digitaal Openbaar Bestuur (CODIO) helpt overheidsorganisaties invulling te geven aan goed digitaal bestuur aan de hand van de ankerpunten democratie, rechtsstaat en bestuurskracht. Veel overheidsorganisaties worstelen namelijk met de vraag hoe zij op een verantwoorde manier digitale technologie kunnen benutten. “Denk aan besluitvormingstrajecten rondom digitalisering en de implementatie van digitaliseringsprojecten”, zegt Lisa de Graaf, adviseur digitale transformatie bij Berenschot.
Hoe kunnen algoritmes zo worden ingezet dat ze niet discrimineren? Hoe kan een gemeente drones gebruiken zonder dat mensen dit storend vinden? Leidt grootschalige opslag van data niet tot een enorme CO2-footprint?
-Lisa de Graaf, adviseur digitale transformatie bij Berenschot
Praktisch en robuust
De doorontwikkeling van CODIO was noodzakelijk vanwege een aantal belangrijke juridische ontwikkelingen zoals de AI-verordening en de vervanging van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) door de Wet open overheid (Woo). “Daarnaast is het lastig voor overheidsorganisatie om het juiste instrument te kiezen, vanwege de veelheid aan beleidsinstrumenten en aanpakken rond digitalisering en verantwoorde toepassing van digitale technologie”, stelt De Graaf. “Daarom hebben we onderzocht hoe CODIO zich verhoudt tot al deze instrumenten. Op basis daarvan hebben we een praktisch en robuust instrument ontwikkeld voor de implementatie van het CODIO-waardenkader. Daarmee kan elke overheidsorganisatie direct aan de slag.”
Twee componenten
Het CODIO-instrument bestaat nu uit twee op elkaar afgestemde onderdelen: CODIO Strategie en CODIO Project. CODIO Strategie helpt bestuurders goed digitaal bestuur te verankeren op strategisch niveau. Dit door veranderingen in de organisatie aan te sturen en digitale waarden echt in praktijk te brengen. De focus ligt vooral op acties om de waarden te borgen in de organisatie. CODIO Project ondersteunt organisaties bij het expliciteren van de keuzes rondom publieke waarden in technologieprojecten. Dit onder meer via een workshop waarin interne en externe deelnemers publieke waarden en principes van goed digitaal bestuur bespreken. Dit helpt hen de waarden in de praktijk toe te passen en te monitoren.
Gefaseerde aanpak
Het onderzoek bestond uit vier fasen en omvatte onder andere een uitgebreide juridische analyse van relevante wet- en regelgeving en de impact op CODIO, een analyse van relevante beleidsinstrumenten, een ontwerpsessie en meerdere bijeenkomsten met pilotorganisaties en het klankbord ten behoeve van de ontwikkeling van de instrumenten. Dit resulteerde in 1) een geactualiseerd waardenkader, 2) een praktisch toepasbaar, gevalideerd en uitvoerbaar instrument, 3) een rapport dat de genomen stappen beschrijft en 4) een handleiding voor het gebruik van het instrument.
Vervolgacties
Het rapport ‘Doorontwikkeling CODIO’ en de handleiding bij het CODIO-instrument zijn in mei 2025 gepubliceerd. Omdat goed digitaal bestuur doorlopend aandacht vergt, hebben de Universiteit Utrecht en Berenschot tevens een aantal acties geformuleerd voor overheidsorganisaties om CODIO systematisch te integreren in bestaande processen en governancestructuren. Deze acties zijn inmiddels deels opgepakt door BZK.